Sự hình thành và phát triển của kỹ thuật XN
Tạo đề thi, làm bài thi, theo dõi kết quả ngay trên điện thoại — mọi lúc mọi nơi!
Tải trên Google Play Tải trên App StoreNội dung đề thi: Sự hình thành và phát triển của kỹ thuật XN
Xem trước 25/35 câu hỏi trong đề. Bấm Vào thi để làm bài trực tuyến, được chấm điểm và xem đáp án chi tiết.
Câu 1. Năm 1897, Ronald Ross chứng minh ký sinh trùng sốt rét ở chim phát triển trong cơ thể muỗi. Tuy nhiên, phát hiện này chưa đủ để khẳng định cơ chế truyền bệnh sốt rét ở người. Việc Grassi và các nhà khoa học Ý tiếp tục nghiên cứu giai đoạn 1898–1900 có ý nghĩa khoa học quan trọng nhất nào?
- A. Chuyển bằng chứng về sự phát triển của ký sinh trùng trong muỗi từ mô hình động vật sang xác lập vai trò truyền bệnh của muỗi Anopheles đối với sốt rét ở người.
- B. Chứng minh ký sinh trùng sốt rét ở chim và người có cùng một loài muỗi truyền bệnh, do đó có thể áp dụng nguyên vẹn kết quả thực nghiệm trên chim cho người.
- C. Bổ sung bằng chứng rằng muỗi là vật chủ cuối cùng của ký sinh trùng, còn người chỉ đóng vai trò vật chủ trung gian trong chu trình sốt rét.
- D. Chuyển hướng nghiên cứu từ ký sinh trùng trong máu sang ký sinh trùng trong gan, qua đó xác định đầy đủ chu trình phát triển của ký sinh trùng sốt rét ở người.
Câu 2. Năm 1880, Alphonse Laveran quan sát máu bệnh nhân sốt rét và thấy ký sinh trùng, trong khi trước đó bệnh thường được giải thích bằng “khí độc” từ vùng đầm lầy. Phát hiện này có ý nghĩa nào sau đây?
- A. Chứng minh mọi trường hợp sốt rét đều có thể được chẩn đoán bằng cách quan sát trực tiếp máu ngoại vi.
- B. Mở ra phương pháp nhuộm Giemsa để phân biệt các loài Plasmodium trong phết máu mỏng.
- C. Tạo bằng chứng trực tiếp về tác nhân gây bệnh, thay thế giả thuyết về môi trường đầm lầy.
- D. Giúp phát hiện sốt rét nhanh bằng que thử miễn dịch tại vùng sâu vùng xa, không cần máy móc.
Câu 3. Năm 1931, Ernst Ruska cùng cộng sự phát triển kính hiển vi điện tử. Nhận định nào sau đây đúng về loại kính này so với kính hiển vi quang học trong chẩn đoán ký sinh trùng?
- A. Dùng chùm electron nên thấy được cấu trúc siêu vi, còn kính quang học vẫn chủ đạo ở phòng xét nghiệm.
- B. Dùng ánh sáng nhìn thấy nên là cải tiến thấu kính, đã thay hoàn toàn kính quang học trong xét nghiệm.
- C. Dùng tia X nên khảo sát được mô sâu, là kỹ thuật thường quy trong soi phân tại phòng xét nghiệm.
- D. Dựa trên nhuộm Giemsa nên phân biệt được loài, đã trở thành kỹ thuật chủ đạo thay cho kính quang học.
Câu 4. Năm 1932, Frits Zernike phát triển nguyên lý tương phản pha cho kính hiển vi quang học. Ưu điểm chính của nguyên lý này khi khảo sát các mẫu trong suốt, ít tương phản là gì?
- A. Dùng chùm electron thay ánh sáng để quan sát cấu trúc nhỏ hơn giới hạn phân giải quang học.
- B. Khảo sát bề mặt vật liệu ở cấp độ nguyên tử nhờ hiện tượng xuyên hầm lượng tử.
- C. Gắn chất phát huỳnh quang vào kháng thể để định vị kháng nguyên trong tiêu bản mẫu.
- D. Biến khác biệt nhỏ về pha ánh sáng thành khác biệt về cường độ nên không cần nhuộm.
Câu 5. Kỹ thuật Baermann ra đời đầu thế kỷ XX đánh dấu một hướng tiếp cận mới trong xét nghiệm ký sinh trùng học, đặc biệt với ấu trùng giun lươn. Các phương pháp tập trung trước đó chủ yếu thu gom trứng nhờ sự khác biệt về tỷ trọng. Điểm khác biệt quan trọng nhất của kỹ thuật này so với các phương pháp đó là gì?
- A. Khai thác khả năng di chuyển chủ động của ấu trùng còn sống trong nước ấm để chúng tự rời khỏi mẫu phân.
- B. Dùng phản ứng giữa kháng nguyên và kháng thể trên màng thử để phát hiện thành phần ký sinh trùng trong mẫu phân
- C. Nuôi cấy mẫu phân trong điều kiện thích hợp để kích thích ấu trùng phát triển thành dạng trưởng thành rồi quan sát.
- D. Chuyển hướng sang tìm kháng thể đặc hiệu trong huyết thanh của người bệnh thay vì tìm ký sinh trùng trong mẫu phân.
Câu 6. Năm 1681, Antonie van Leeuwenhoek quan sát thấy một sinh vật trong phân của chính mình, ngày nay được nhận diện là Giardia. Theo Cox (2002), ý nghĩa lịch sử chính của quan sát này là gì?
- A. Đây là đơn bào ký sinh ở người đầu tiên được quan sát bằng kính hiển vi.
- B. Đây là lần đầu tiên chẩn đoán vi thể được áp dụng đồng loạt tại các phòng xét nghiệm.
- C. Đây là bằng chứng đầu tiên chứng minh Giardia là tác nhân gây tiêu chảy cho con người.
- D. Đây là lần đầu tiên người ta mô tả trọn vẹn vòng đời của một loài ký sinh trùng.
Câu 7. Trong lịch sử phát triển của công cụ phóng đại thế kỷ XVII, phát minh của Antonie van Leeuwenhoek (1674) khác biệt như thế nào so với Robert Hooke (1665)?
- A. Hooke chế tạo ra thấu kính mài đơn giản để nhìn vi khuẩn, trong khi Leeuwenhoek thiết kế kính hiển vi điện tử đầu tiên.
- B. Hooke tập trung nghiên cứu giun sán học đại thể, còn Leeuwenhoek hoàn thiện các kỹ thuật nhuộm màu sinh học.
- C. Leeuwenhoek là người phát minh ra hệ thống danh pháp hai phần, còn Hooke tìm ra ký sinh trùng sốt rét trong máu.
- D. Leeuwenhoek chế tạo kính hiển vi đơn với thấu kính mài tinh xảo giúp lần đầu quan sát sinh vật đơn bào, trong khi Hooke dùng kính hiển vi ghép và đưa ra thuật ngữ 'cell'.
Câu 8. Thuật ngữ “cell” (tế bào) lần đầu được dùng khi quan sát mô bần bằng kính hiển vi, trong tác phẩm Micrographia năm 1665, là của nhà khoa học nào?
- A. Antonie van Leeuwenhoek
- B. Robert Hooke
- C. Hans Janssen
- D. Alphonse Laveran
Câu 9. Năm 1665, Robert Hooke công bố Micrographia với kính hiển vi ghép, còn năm 1674 Antonie van Leeuwenhoek dùng kính hiển vi đơn với một thấu kính mài rất tinh xảo. Xét về đóng góp đối với việc mở ra thế giới vi mô, nhận định nào sau đây đúng nhất?
- A. Hooke dùng kính đơn một thấu kính để thấy sinh vật đơn bào, còn Leeuwenhoek công bố tác phẩm có nhiều hình minh họa.
- B. Hooke trình bày quan sát bằng hình vẽ và mô tả hệ thống, còn Leeuwenhoek nhờ ảnh tốt đã thấy sinh vật đơn bào.
- C. Cả hai đều xác định được ký sinh trùng gây bệnh ở người, nhờ đó thuyết khí độc về bệnh sớm bị bác bỏ.
- D. Hooke phân loại giun sán thành các nhóm có hệ thống, còn Leeuwenhoek đặt ra danh pháp sinh vật được dùng đến ngày nay.
Câu 10. Dựa vào dòng thời gian, hãy chọn thứ tự đúng từ sớm đến muộn của các sự kiện sau: (1) Zernike phát triển nguyên lý tương phản pha; (2) Laveran thấy ký sinh trùng sốt rét trong máu; (3) Hooke công bố Micrographia và dùng khái niệm “cell”; (4) Rudolphi nghiên cứu giun sán học.
- A. (1) → (2) → (3) → (4)
- B. (2) → (3) → (4) → (1)
- C. (3) → (2) → (4) → (1)
- D. (3) → (4) → (2) → (1)
Câu 11. Một phòng xét nghiệm muốn áp dụng kỹ thuật tập trung phân formalin–ether của Ritchie nhưng khá lo ngại. Trong lịch sử phát triển kỹ thuật này, Allen và Ridley đã đưa ra cải tiến sử dụng ethyl acetate thay thế ether. Ý nghĩa thực tiễn quan trọng nhất của cải tiến này là gì?
- A. Giảm nguy cơ cháy nổ và cải thiện điều kiện an toàn khi thực hiện quy trình tập trung phân bằng phương pháp ly tâm
- B. Tăng khả năng kích thích trứng nở và cải thiện điều kiện nuôi cấy khi thực hiện quy trình tập trung phân bằng phương pháp ly tâm
- C. Tăng khả năng tiêu diệt ký sinh trùng và cải thiện điều kiện bảo quản khi thực hiện quy trình tập trung phân bằng phương pháp ly tâm
- D. Tăng khả năng nhuộm màu ký sinh trùng và cải thiện điều kiện nhận diện khi thực hiện quy trình tập trung phân bằng phương pháp ly tâm
Câu 12. Sau khi Harada và Mori giới thiệu kỹ thuật nuôi cấy giấy lọc năm 1955, Sasa (1958) và Hsieh (1961) tiếp tục nghiên cứu và cải tiến phương pháp. Ý nghĩa quan trọng nhất của các nghiên cứu tiếp nối này là gì?
- A. Hoàn thiện quy trình nuôi cấy, mở rộng khả năng ứng dụng trong phát hiện và phân biệt ấu trùng giun tròn đường ruột
- B. Hoàn thiện quy trình định lượng, mở rộng khả năng ứng dụng trong phát hiện và phân biệt trứng giun tròn đường ruột
- C. Hoàn thiện quy trình nuôi cấy, mở rộng khả năng ứng dụng trong phát hiện và phân biệt nang đơn bào đường ruột
- D. Hoàn thiện quy trình định lượng, mở rộng khả năng ứng dụng trong phát hiện và phân biệt nang đơn bào đường ruột
Câu 13. Một bệnh nhân có biểu hiện đau bụng kéo dài, thiếu máu và rối loạn tiêu hóa, được nghi ngờ nhiễm giun sán. Trong thời kỳ Cổ đại, việc chẩn đoán chủ yếu dựa vào quan sát bằng mắt thường. Nếu đánh giá dưới góc độ phát triển của y học ký sinh trùng, hạn chế lớn nhất của phương pháp chẩn đoán thời kỳ này là gì?
- A. Khó phát hiện ký sinh trùng có kích thước nhỏ hoặc tồn tại ở giai đoạn vi thể, đặc biệt khi chưa xuất hiện trong phân
- B. Khó phân biệt ký sinh trùng có hình dạng tương tự hoặc tồn tại ở giai đoạn trưởng thành, đặc biệt khi chưa xuất hiện triệu chứng
- C. Khó xác định ký sinh trùng có khả năng di chuyển hoặc tồn tại ở giai đoạn sinh sản, đặc biệt khi chưa xuất hiện trong máu
- D. Khó đánh giá ký sinh trùng có khả năng gây bệnh hoặc tồn tại ở giai đoạn phát triển, đặc biệt khi chưa xuất hiện tổn thương
Câu 14. Khi tìm hiểu một tài liệu y học Ai Cập cổ đại có ghi chép về các bệnh liên quan đến giun đường ruột, một nhà nghiên cứu xác định tài liệu này được biên soạn vào khoảng năm 1500 TCN. Tài liệu đó có thể được xác định là?
- A. Giấy cói Ebers
- B. Bản thảo Avicenna
- C. Cuốn Micrographia
- D. Tác phẩm Tractatus
Câu 15. Một nhà nghiên cứu muốn tái dựng lịch sử nhiễm ký sinh trùng ở người cổ đại bằng cách tìm kiếm trứng giun còn được bảo tồn qua hàng nghìn năm. Đối tượng khảo cổ nào có giá trị nghiên cứu phù hợp nhất?
- A. Các di tích kiến trúc và khu cư trú cổ đại
- B. Phân hóa thạch và xác ướp người cổ đại
- C. Các công cụ lao động và đồ dùng sinh hoạt
- D. Hóa thạch động vật và tàn tích thực vật
Câu 16. Năm 1681, Leeuwenhoek lần đầu quan sát thấy Giardia lamblia trong mẫu phân của chính mình. So với việc nhận biết giun đũa, giun kim, sán dây từ thời Cổ đại, điểm khác biệt cốt lõi về đối tượng và phương pháp của quan sát này là gì?
- A. Đối tượng vẫn là giun sán, nhưng phương pháp chuyển từ ghi chép bệnh sang xét nghiệm phân bằng kỹ thuật tập trung
- B. Đối tượng chuyển sang đơn bào ký sinh, được nhận diện nhờ nhuộm trichrome để thấy cấu trúc bên trong trong mẫu phân
- C. Đối tượng chuyển sang đơn bào ký sinh có kích thước mắt thường không thấy được, nên phải dựa vào kính hiển vi
- D. Đối tượng chuyển sang ký sinh trùng trong máu, nhờ kính hiển vi phát hiện được thể ký sinh trong hồng cầu.
Câu 17. Trong lịch sử phát triển các kỹ thuật nhuộm ký sinh trùng, trình tự nào thể hiện đúng quá trình hoàn thiện họ thuốc nhuộm Romanowsky?
- A. Romanowsky (1890) → Jenner (1899) → Wright (1902) → Giemsa (1904
- B. Romanowsky (1890) → Wright (1899) → Jenner (1902) → Giemsa (1904)
- C. Jenner (1890) → Romanowsky (1899) → Giemsa (1902) → Wright (1904)
- D. Wright (1890) → Giemsa (1899) → Romanowsky (1902) → Jenner (1904)
Câu 18. Việc Henriksen và Pohlenz cải tiến phương pháp Ziehl–Neelsen vào năm 1981 để phát hiện Cryptosporidium có ý nghĩa lịch sử nào đáng chú ý nhất?
- A. Chuyển từ quan sát hình thái sang phát hiện kháng thể đặc hiệu bằng miễn dịch học
- B. Chuyển từ nhuộm vi khuẩn sang định lượng vật liệu di truyền của ký sinh trùng
- C. Mở rộng ứng dụng nguyên lý nhuộm kháng acid từ vi khuẩn sang noãn nang đơn bào
- D. Thay thế hoàn toàn kỹ thuật nhuộm cổ điển bằng phương pháp chẩn đoán phân tử
Câu 19. Vào giữa thế kỉ XX, các nghiên cứu huyết thanh học kí sinh trùng thường gặp tình trạng phản ứng chéo nghiêm trọng giữa các loài giun sán khác nhau. Nguyên nhân lịch sử cốt lõi dẫn đến hạn chế này là gì?
- A. Sử dụng dịch chiết toàn phần thô từ kí sinh trùng
- B. Áp dụng sai lệch quy trình nhuộm mẫu huyết thanh
- C. Biến đổi gen nhanh chóng của các chủng giun sán
- D. Sự thiếu hụt hoàn toàn các thiết bị ly tâm siêu tốc
Câu 20. Vào những năm cuối thế kỉ XX, xu hướng phát triển trong chẩn đoán miễn dịch kí sinh trùng đã chuyển dịch từ việc phát hiện kháng thể sang phát hiện kháng nguyên lưu hành. Dưới góc độ suy luận sinh học và lịch sử, nguyên nhân sâu xa nào dẫn đến bước chuyển này?
- A. Kháng nguyên dễ tổng hợp nhân tạo hơn phân tử kháng thể
- B. Ký sinh trùng không kích thích cơ thể sinh kháng thể mới
- C. Kháng thể tồn tại lâu sau điều trị gây khó khăn đánh giá
- D. Kỹ thuật tìm kháng nguyên có chi phí thấp đáng kể hơn
Câu 21. Trong thời kỳ dịch Sốt rét hoành hành đầu TK XX, việc soi tươi tiêu bản máu không nhuộm rất khó phân biệt thể tư dưỡng của Plasmodium với cấu trúc hồng cầu. Kỹ thuật nhuộm nào ra đời năm 1904 dựa trên hiệu ứng Romanowsky đã trở thành "tiêu chuẩn vàng" giúp phân biệt rõ nhân (đỏ/tím) và bào tương (xanh)?
- A. Nhuộm Hematoxylin sắt
- B. Nhuộm Giemsa
- C. Nhuộm Ziehl-Neelsen cải tiến
- D. Nhuộm Trichrome
Câu 22. Trong đại dịch HIV/AIDS thập niên 1980, hàng ngàn bệnh nhân tử vong do tiêu chảy kéo dài do đơn bào cơ hội Cryptosporidium mà soi tươi không thể phát hiện. Phương pháp nhuộm nào vốn dùng cho vi khuẩn lao (phát minh 1882) đã được cải tiến đốc thúc ứng dụng để phát hiện noãn nang KST này?
- A. Nhuộm Hematoxylin sắt
- B. Nhuộm Wright
- C. Nhuộm Ziehl-Neelsen kháng acid cải tiến
- D. Nhuộm Leishman
Câu 23. Năm 1993, thảm họa nước máy nhiễm bẩn tại Milwaukee (Mỹ) khiến hơn 400.000 người mắc bệnh. Soi kính hiển vi quá chậm và quá tải. Sự cố này đã đốc thúc mạnh mẽ sự ra đời và thương mại hóa nhóm kỹ thuật xét nghiệm nào cho kết quả chỉ sau 10-20 phút mà không cần kính hiển vi?
- A. Phương pháp lắng Ritchie
- B. Test nhanh Sắc ký miễn dịch (RDT) & ELISA kháng nguyên
- C. Kỹ thuật nổi Willis
- D. Soi tươi bệnh phẩm
Câu 24. Trước thập niên 1990, khi muốn xét nghiệm đồng nhiễm Giardia, Cryptosporidium và Entamoeba, phòng xét nghiệm phải làm nhiều phản ứng PCR riêng biệt tốn kém. Kỹ thuật sinh học phân tử nào được thúc đẩy phát triển để phát hiện đồng thời nhiều đoạn gen KST trong duy nhất 1 ống phản ứng?
- A. PCR đa mồi (Multiplex PCR)
- B. Kỹ thuật khuếch đại đẳng nhiệt LAMP
- C. Nhuộm Hematoxylin sắt
- D. Soi tươi bệnh phẩm
Câu 25. Ở thế kỷ XXI, số lượng bệnh nhân ghép tạng dùng thuốc chống thải ghép tăng cao. Nhiều bệnh nhân bị sốc nhiễm trùng/tiêu chảy cấp nguy hại tính mạng do KST hiếm mà xét nghiệm thường quy âm tính. Công nghệ đỉnh cao nào ra đời đã giải trình tự toàn bộ ADN bệnh phẩm không cần đặt giả thuyết trước?
- A. Test nhanh RDT
- B. Kỹ thuật tập trung lắng Telemann
- C. Metagenomics (mNGS - Giải trình tự thế hệ mới)
- D. Soi phân kính hiển vi
… và còn 10 câu nữa. Bấm Vào thi phía trên để làm toàn bộ 35 câu và xem đáp án.
