Lịch sử 11: Cách mạng tư sản, CNTB, CNXH và Đông Nam Á
Liên Xô thành lập ngày nào? Hiến pháp đầu tiên thông qua khi nào?
Ngày 30/12/1922 Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết (Liên Xô) được thành lập. Tháng 1/1924 thông qua Hiến pháp đầu tiên, hoàn thành quá trình thành lập nhà nước liên bang XHCN đầu tiên trên thế giới. Nguyên nhân: các nước phát triển không đồng đều, cần hợp tác, giúp đỡ nhau.
Ảnh hưởng của chế độ thực dân tới Đông Nam Á và quá trình tái thiết, phát triển sau độc lập?
Ảnh hưởng: kinh tế nông nghiệp lạc hậu, lệ thuộc; chính sách "chia để trị", "ngu dân" để lại hậu quả nặng nề; văn hóa ngoại lai ảnh hưởng tiêu cực tới giá trị truyền thống. Tái thiết: công nghiệp hóa từ giữa những năm 50 XX; Việt Nam, Lào, Campuchia chuyển sang kinh tế thị trường từ cuối thập kỉ 80-90; Brunây độc lập 1984, đa dạng hóa kinh tế; Mianma cải cách từ cuối 1998.
Các giai đoạn đấu tranh giành độc lập dân tộc ở Đông Nam Á?
- Cuối XIX - 1920: giai cấp vô sản ra đời; phong trào theo ý thức hệ phong kiến dần thay bằng xu hướng tư sản. - 1920-1945: giai cấp vô sản bước lên vũ đài chính trị, đảng cộng sản ra đời (Inđônêxia, Việt Nam, Mã Lai, Xiêm...). - 1945-1975: hoàn thành đấu tranh giành độc lập; 1945-1954 phong trào dâng cao (Inđônêxia, Việt Nam, Lào); 1954-1975 các nước lần lượt hoàn thành.
Các cuộc đấu tranh chống thực dân tiêu biểu ở Đông Nam Á hải đảo và lục địa?
Hải đảo: Inđônêxia - khởi nghĩa Hoàng tử Đi-pô-nê-gô-rô (1825-1830); Philippin - chống Tây Ban Nha từ 1521, tiêu biểu khởi nghĩa Đa-ga-hô ở Bô-hô (1744-1829). Lục địa: Miến Điện - chiến tranh du kích chống Anh; Việt Nam - từ 1858 làm thất bại kế hoạch "đánh nhanh thắng nhanh" của Pháp; Campuchia - khởi nghĩa Si-vô-tha (1861-1892), A-cha Xoa (1863-1866), Pu-côm-bô (1866-1867).
Kết quả và ý nghĩa cải cách ở Xiêm?
Giải phóng sức lao động, thúc đẩy sản xuất, mở cửa xuất khẩu, đưa Xiêm phát triển theo con đường TBCN và hội nhập thế giới. Xiêm có thực lực để ngoại giao mềm dẻo, giữ độc lập, không bị biến thành thuộc địa như các nước Đông Nam Á còn lại.
Nội dung cải cách của Xiêm (kinh tế, hành chính, giáo dục, ngoại giao)?
Nông nghiệp: 1874 miễn, giảm thuế, khuyến khích khai khẩn đất; đầu XX quản lí ruộng đất hiện đại. Công nghiệp: khuyến khích đầu tư, đường sắt. Hành chính: từ 1892 theo mô hình phương Tây. Giáo dục: 1898 công bố Chương trình giáo dục đầu tiên. Ngoại giao: 1897 Ra-ma V công du châu Âu để xóa hiệp ước bất bình đẳng; đầu XX cắt một số vùng ở Lào, Campuchia, Mã Lai cho Pháp, Anh để giữ độc lập.
Vì sao Xiêm cải cách giữa thế kỉ XIX? Các vua nào tiến hành?
Do bị đe dọa xâm lược bởi thực dân phương Tây. Ra-ma IV bắt đầu cải cách từ 1851; Ra-ma V từ 1868 tiến hành hàng loạt cải cách về ngoại giao, kinh tế, xã hội, hành chính, giáo dục.
Chính sách cai trị của thực dân phương Tây ở Đông Nam Á (chính trị, kinh tế, văn hóa)?
Chính trị: triều đình phong kiến đứng đầu nhưng phụ thuộc chính quyền thực dân; quan chức thực dân cai trị trực tiếp ở trung ương, cử người cai quản địa phương. Kinh tế: bóc lột, khai thác thuộc địa, biến thành nơi cung cấp nguyên liệu, thị trường tiêu thụ hàng hóa phục vụ chính quốc. Văn hóa - xã hội: kìm hãm người dân trong lạc hậu, nghèo đói, làm xói mòn giá trị truyền thống.
Quá trình xâm lược Đông Nam Á của thực dân phương Tây diễn ra thế nào?
Từ đầu thế kỉ XVI, phương Tây xâm nhập qua buôn bán và truyền giáo, lập thương điểm để chuẩn bị xâm lược. Bối cảnh: phần lớn các nước Đông Nam Á suy thoái, khủng hoảng chế độ phong kiến, nhiều cuộc nổi dậy của nông dân.
Thành tựu tiêu biểu của cải cách mở cửa Trung Quốc?
Kinh tế: tăng trưởng cao nhiều năm; từ 2010 là nền kinh tế thứ hai thế giới (sau Mỹ); dự trữ ngoại tệ đứng đầu thế giới. KH-KT: tàu Thần Châu 5 (2003) đưa con người vào vũ trụ; tàu cao tốc; AI, công nghệ sinh học. Đối ngoại: đa dạng hóa, đa phương hóa; Hồng Kông (1997) và Ma Cao (1999) trở về Trung Quốc. Ý nghĩa: khẳng định đường lối đúng, nâng cao vị thế, chứng tỏ sức sống của CNXH, để lại bài học cho các nước XHCN.
Cải cách mở cửa ở Trung Quốc: thời điểm, người khởi xướng, nội dung và mục tiêu?
Tháng 12/1978, Đặng Tiểu Bình. Nội dung: lấy phát triển kinh tế làm trung tâm; chuyển từ kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang kinh tế thị trường XHCN; xây dựng CNXH đặc sắc Trung Quốc. Mục tiêu: quốc gia giàu mạnh, dân chủ, văn minh.
CNXH từ năm 1991 đến nay có đặc điểm gì?
CNXH không còn là hệ thống thế giới, nhưng công cuộc xây dựng CNXH vẫn được duy trì và đẩy mạnh ở Trung Quốc, Việt Nam, Lào, Cuba. Thành tựu được cộng đồng quốc tế đánh giá cao, chứng minh sức sống của CNXH.
Nguyên nhân sụp đổ của CNXH ở Đông Âu và Liên Xô
Chủ quan: sai lầm trong thực hiện cải cách; những hạn chế của mô hình kinh tế - xã hội không được nhận thức đầy đủ và sửa chữa tích cực (nguyên nhân cốt lõi nhất); quan liêu, vi phạm quyền dân chủ; chưa khai thác tốt thành tựu cách mạng KH-KT. Khách quan: sự chống phá của các thế lực thù địch.
Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, CNXH mở rộng ở châu Á và Mỹ Latinh ra sao?
Châu Á: Trung Quốc, Mông Cổ, Triều Tiên, Lào, Việt Nam. Mỹ Latinh: Cu Ba. CNXH từ một nước trở thành hệ thống thế giới, đối trọng với hệ thống TBCN và là chỗ dựa của phong trào giải phóng dân tộc.
CNXH ở Đông Âu (1944 - đầu những năm 70) phát triển qua 3 giai đoạn nào?
1) 1944-1945: nhờ Hồng quân Liên Xô, Ba Lan, Tiệp Khắc, Hunggari lật đổ chế độ tư sản - địa chủ; Bungari, Rumani, Anbani xóa quân chủ chuyên chế. 2) 1945-1949: hoàn thành cách mạng dân chủ nhân dân; 10/1949 CHDC Đức ra đời, nước cuối cùng của hệ thống XHCN Đông Âu. 3) 1950 - đầu những năm 70: xây dựng CNXH, đạt nhiều thành tựu.
Ý nghĩa sự ra đời của Liên Xô đối với Liên Xô và thế giới?
Đối với Liên Xô: đánh dấu sụp đổ hoàn toàn đế quốc Nga và Chính phủ lâm thời; xác lập chế độ XHCN trên toàn lãnh thổ; thể hiện quyền dân tộc tự quyết, đoàn kết; tạo sức mạnh xây dựng CNXH, bảo vệ đất nước. Đối với thế giới: chứng minh học thuyết Mác - Lênin đúng đắn; xác lập mô hình nhà nước đối lập mô hình TBCN; cổ vũ các dân tộc bị áp bức đấu tranh.
Tiền đề kinh tế của các cuộc cách mạng tư sản là gì? Nước nào tiêu biểu nhất?
Phương thức sản xuất TBCN ra đời trong lòng xã hội phong kiến; thủ công nghiệp, thương nghiệp phát triển, công trường thủ công (len, dạ, vải, đóng tàu, khai thác mỏ, luyện kim); nông nghiệp theo hướng hàng hóa, quý tộc chuyển sang kinh doanh TBCN. Tiêu biểu nhất: Anh (rào đất cướp ruộng, "cừu ăn thịt người", quý tộc + kinh doanh = quý tộc mới).
Nước Nga năm 1917: hai chính quyền song song là gì? Chính quyền Xô viết thành lập khi nào?
Tháng 2/1917 (lịch Nga) Đảng Bônsêvích lãnh đạo lật đổ Nga hoàng, bầu các Xô viết (chính quyền công nhân, nông dân, binh lính); giai cấp tư sản lập Chính phủ tư sản lâm thời, tạo cục diện hai chính quyền song song. Sau cách mạng tháng Mười thành công, 25/10/1917, Chính quyền Xô viết thành lập do Lê-nin đứng đầu.
Tiềm năng và thách thức của CNTB hiện đại?
Tiềm năng: trình độ sản xuất cao chưa từng có; giàu kinh nghiệm quản lí, pháp chế hoàn chỉnh; có khả năng tự điều chỉnh, thích nghi; toàn cầu hóa tạo nguồn lực bên ngoài. Thách thức: bất bình đẳng xã hội gia tăng; dân chủ tư sản bị xói mòn, chỉ dành cho thiểu số; nguy cơ khủng hoảng toàn cầu (tài chính - tiền tệ, môi trường).
Chủ nghĩa tư bản hiện đại là gì? Có những biểu hiện nào?
CNTB từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai (1945) đến nay: sự kết hợp sức mạnh kinh tế của các tổ chức độc quyền với sức mạnh chính trị của nhà nước tư bản. Biểu hiện: độc quyền nhà nước; sức sản xuất cao dựa trên khoa học công nghệ; lực lượng lao động chuyển biến; không ngừng điều chỉnh, thích ứng; là hệ thống thế giới mang tính toàn cầu.
So sánh CNTB tự do cạnh tranh và CNTB độc quyền
Tự do cạnh tranh (XVI - giữa XIX): chịu chi phối của quy luật thị trường, nhà nước không can thiệp. Độc quyền (nửa cuối XIX - đầu XX): xuất hiện các tổ chức độc quyền như cácten, xanhđica (Đức, Pháp), tơrớt (Mĩ), chi phối toàn bộ nền kinh tế; là CNTB nhà nước.
Duy tân Minh Trị (1868) và cách mạng Tân Hợi (1911) có ý nghĩa gì?
- Duy tân Minh Trị 1868: đưa Nhật Bản trở thành nước đế quốc. - Cách mạng Tân Hợi 1911 (Trung Quốc): không triệt tiêu hoàn toàn phong kiến nhưng mở đường cho CNTB phát triển.
Tình hình xâm lược thuộc địa ở châu Á, châu Phi và Mỹ Latinh cuối XIX đầu XX?
- Châu Á: cuối XIX phương Tây cơ bản hoàn thành xâm lược (trừ Nhật Bản và Xiêm). - Châu Phi: đầu XX cơ bản hoàn thành phân chia thuộc địa. - Mỹ Latinh: Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha xâm lược từ XVI-XVII; đầu XIX giành độc lập, nhưng Mỹ bành trướng và can thiệp nội bộ nhiều nước.
Vì sao thuộc địa có tầm quan trọng đặc biệt với các nước đế quốc?
- Nơi cung cấp nguyên liệu và nhân công. - Thị trường đầu tư và tiêu thụ hàng hóa, đem lại lợi nhuận khổng lồ. - Cơ sở vững chắc cho đế quốc trong tranh chấp, chiến tranh.
Những sự kiện nào trong thập niên 50-70 thế kỉ XIX giúp xác lập CNTB ở châu Âu và Bắc Mỹ?
Thống nhất Italia (1859-1870); cải cách nông nô ở Nga (1861); Nội chiến Mỹ (1861-1865). Kết quả: CNTB phát triển mạnh và chính thức được xác lập ở châu Âu, Bắc Mỹ.
Kết quả và ý nghĩa của các cuộc cách mạng tư sản?
Kết quả: đều thắng lợi, lật đổ phong kiến, thực dân, mở đường cho CNTB phát triển. Ý nghĩa: đặt dấu mốc cho chế độ TBCN ra đời, tạo điều kiện cho cách mạng công nghiệp bùng nổ, thúc đẩy kinh tế tư bản phát triển vượt bậc.
Giai cấp lãnh đạo và động lực của cách mạng tư sản
Lãnh đạo: giai cấp tư sản và các giai cấp, tầng lớp khác đại diện cho phương thức sản xuất TBCN. Động lực: lực lượng lãnh đạo và quần chúng nhân dân (nông dân, công nhân, thị dân, nô lệ...).
Mục tiêu và nhiệm vụ của các cuộc cách mạng tư sản
Mục tiêu: lật đổ phong kiến, thực dân; thiết lập nền thống trị của giai cấp tư sản, mở đường cho CNTB. Nhiệm vụ dân tộc: xóa cát cứ phong kiến, giành độc lập, thống nhất thị trường, hình thành quốc gia dân tộc. Nhiệm vụ dân chủ: xóa chế độ phong kiến, xác lập dân chủ tư sản, người dân có quyền tự do chính trị, tự do kinh doanh, quyền tư hữu.
Tiền đề tư tưởng của cách mạng tư sản ở Anh, Bắc Mỹ và Pháp?
- Anh: Thanh giáo. - 13 thuộc địa Bắc Mỹ: khẩu hiệu "Tự do và tư hữu", "Thống nhất hoàn toàn hay là chết". - Pháp: Triết học Ánh sáng với Môngtexkiơ, Vônte, Rútxô. Tác dụng: tấn công hệ tư tưởng phong kiến, dọn đường cho cách mạng bùng nổ.
Xã hội Pháp trước cách mạng 1789 chia thành mấy đẳng cấp? Mâu thuẫn ra sao?
Ba đẳng cấp: Tăng lữ, Quý tộc, Đẳng cấp thứ ba. Tăng lữ và Quý tộc chỉ chiếm khoảng 2% dân số nhưng nắm toàn bộ chức vụ quan trọng. Đẳng cấp thứ ba là lực lượng sản xuất chủ yếu nhưng không có quyền lực chính trị. Mâu thuẫn xã hội ở Pháp là tiêu biểu nhất.
Tiền đề chính trị của cách mạng tư sản ở Anh, 13 thuộc địa Bắc Mỹ và Pháp?
Đa số nước theo quân chủ chuyên chế hoặc là thuộc địa. - Anh: còn chế độ phong kiến, đứng đầu là Sác-lơ I. - 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ: Anh thi hành nhiều chính sách kìm hãm kinh tế. - Pháp: vua có quyền lực tuyệt đối (Lu-I XVI).
1 / 31
Thuật ngữ trong học phần này (31)
Liên Xô thành lập ngày nào? Hiến pháp đầu tiên thông qua khi nào?
Ngày 30/12/1922 Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết (Liên Xô) được thành lập. Tháng 1/1924 thông qua Hiến pháp đầu tiên, hoàn thành quá trình thành lập nhà nước liên bang XHCN đầu tiên trên thế giới. Nguyên nhân: các nước phát triển không đồng đều, cần hợp tác, giúp đỡ nhau.
Ảnh hưởng của chế độ thực dân tới Đông Nam Á và quá trình tái thiết, phát triển sau độc lập?
Ảnh hưởng: kinh tế nông nghiệp lạc hậu, lệ thuộc; chính sách "chia để trị", "ngu dân" để lại hậu quả nặng nề; văn hóa ngoại lai ảnh hưởng tiêu cực tới giá trị truyền thống. Tái thiết: công nghiệp hóa từ giữa những năm 50 XX; Việt Nam, Lào, Campuchia chuyển sang kinh tế thị trường từ cuối thập kỉ 80-90; Brunây độc lập 1984, đa dạng hóa kinh tế; Mianma cải cách từ cuối 1998.
Các giai đoạn đấu tranh giành độc lập dân tộc ở Đông Nam Á?
- Cuối XIX - 1920: giai cấp vô sản ra đời; phong trào theo ý thức hệ phong kiến dần thay bằng xu hướng tư sản. - 1920-1945: giai cấp vô sản bước lên vũ đài chính trị, đảng cộng sản ra đời (Inđônêxia, Việt Nam, Mã Lai, Xiêm...). - 1945-1975: hoàn thành đấu tranh giành độc lập; 1945-1954 phong trào dâng cao (Inđônêxia, Việt Nam, Lào); 1954-1975 các nước lần lượt hoàn thành.
Các cuộc đấu tranh chống thực dân tiêu biểu ở Đông Nam Á hải đảo và lục địa?
Hải đảo: Inđônêxia - khởi nghĩa Hoàng tử Đi-pô-nê-gô-rô (1825-1830); Philippin - chống Tây Ban Nha từ 1521, tiêu biểu khởi nghĩa Đa-ga-hô ở Bô-hô (1744-1829). Lục địa: Miến Điện - chiến tranh du kích chống Anh; Việt Nam - từ 1858 làm thất bại kế hoạch "đánh nhanh thắng nhanh" của Pháp; Campuchia - khởi nghĩa Si-vô-tha (1861-1892), A-cha Xoa (1863-1866), Pu-côm-bô (1866-1867).
Kết quả và ý nghĩa cải cách ở Xiêm?
Giải phóng sức lao động, thúc đẩy sản xuất, mở cửa xuất khẩu, đưa Xiêm phát triển theo con đường TBCN và hội nhập thế giới. Xiêm có thực lực để ngoại giao mềm dẻo, giữ độc lập, không bị biến thành thuộc địa như các nước Đông Nam Á còn lại.
Nội dung cải cách của Xiêm (kinh tế, hành chính, giáo dục, ngoại giao)?
Nông nghiệp: 1874 miễn, giảm thuế, khuyến khích khai khẩn đất; đầu XX quản lí ruộng đất hiện đại. Công nghiệp: khuyến khích đầu tư, đường sắt. Hành chính: từ 1892 theo mô hình phương Tây. Giáo dục: 1898 công bố Chương trình giáo dục đầu tiên. Ngoại giao: 1897 Ra-ma V công du châu Âu để xóa hiệp ước bất bình đẳng; đầu XX cắt một số vùng ở Lào, Campuchia, Mã Lai cho Pháp, Anh để giữ độc lập.
Vì sao Xiêm cải cách giữa thế kỉ XIX? Các vua nào tiến hành?
Do bị đe dọa xâm lược bởi thực dân phương Tây. Ra-ma IV bắt đầu cải cách từ 1851; Ra-ma V từ 1868 tiến hành hàng loạt cải cách về ngoại giao, kinh tế, xã hội, hành chính, giáo dục.
Chính sách cai trị của thực dân phương Tây ở Đông Nam Á (chính trị, kinh tế, văn hóa)?
Chính trị: triều đình phong kiến đứng đầu nhưng phụ thuộc chính quyền thực dân; quan chức thực dân cai trị trực tiếp ở trung ương, cử người cai quản địa phương. Kinh tế: bóc lột, khai thác thuộc địa, biến thành nơi cung cấp nguyên liệu, thị trường tiêu thụ hàng hóa phục vụ chính quốc. Văn hóa - xã hội: kìm hãm người dân trong lạc hậu, nghèo đói, làm xói mòn giá trị truyền thống.
Quá trình xâm lược Đông Nam Á của thực dân phương Tây diễn ra thế nào?
Từ đầu thế kỉ XVI, phương Tây xâm nhập qua buôn bán và truyền giáo, lập thương điểm để chuẩn bị xâm lược. Bối cảnh: phần lớn các nước Đông Nam Á suy thoái, khủng hoảng chế độ phong kiến, nhiều cuộc nổi dậy của nông dân.
Thành tựu tiêu biểu của cải cách mở cửa Trung Quốc?
Kinh tế: tăng trưởng cao nhiều năm; từ 2010 là nền kinh tế thứ hai thế giới (sau Mỹ); dự trữ ngoại tệ đứng đầu thế giới. KH-KT: tàu Thần Châu 5 (2003) đưa con người vào vũ trụ; tàu cao tốc; AI, công nghệ sinh học. Đối ngoại: đa dạng hóa, đa phương hóa; Hồng Kông (1997) và Ma Cao (1999) trở về Trung Quốc. Ý nghĩa: khẳng định đường lối đúng, nâng cao vị thế, chứng tỏ sức sống của CNXH, để lại bài học cho các nước XHCN.
Cải cách mở cửa ở Trung Quốc: thời điểm, người khởi xướng, nội dung và mục tiêu?
Tháng 12/1978, Đặng Tiểu Bình. Nội dung: lấy phát triển kinh tế làm trung tâm; chuyển từ kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang kinh tế thị trường XHCN; xây dựng CNXH đặc sắc Trung Quốc. Mục tiêu: quốc gia giàu mạnh, dân chủ, văn minh.
CNXH từ năm 1991 đến nay có đặc điểm gì?
CNXH không còn là hệ thống thế giới, nhưng công cuộc xây dựng CNXH vẫn được duy trì và đẩy mạnh ở Trung Quốc, Việt Nam, Lào, Cuba. Thành tựu được cộng đồng quốc tế đánh giá cao, chứng minh sức sống của CNXH.
Nguyên nhân sụp đổ của CNXH ở Đông Âu và Liên Xô
Chủ quan: sai lầm trong thực hiện cải cách; những hạn chế của mô hình kinh tế - xã hội không được nhận thức đầy đủ và sửa chữa tích cực (nguyên nhân cốt lõi nhất); quan liêu, vi phạm quyền dân chủ; chưa khai thác tốt thành tựu cách mạng KH-KT. Khách quan: sự chống phá của các thế lực thù địch.
Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, CNXH mở rộng ở châu Á và Mỹ Latinh ra sao?
Châu Á: Trung Quốc, Mông Cổ, Triều Tiên, Lào, Việt Nam. Mỹ Latinh: Cu Ba. CNXH từ một nước trở thành hệ thống thế giới, đối trọng với hệ thống TBCN và là chỗ dựa của phong trào giải phóng dân tộc.
CNXH ở Đông Âu (1944 - đầu những năm 70) phát triển qua 3 giai đoạn nào?
1) 1944-1945: nhờ Hồng quân Liên Xô, Ba Lan, Tiệp Khắc, Hunggari lật đổ chế độ tư sản - địa chủ; Bungari, Rumani, Anbani xóa quân chủ chuyên chế. 2) 1945-1949: hoàn thành cách mạng dân chủ nhân dân; 10/1949 CHDC Đức ra đời, nước cuối cùng của hệ thống XHCN Đông Âu. 3) 1950 - đầu những năm 70: xây dựng CNXH, đạt nhiều thành tựu.
Ý nghĩa sự ra đời của Liên Xô đối với Liên Xô và thế giới?
Đối với Liên Xô: đánh dấu sụp đổ hoàn toàn đế quốc Nga và Chính phủ lâm thời; xác lập chế độ XHCN trên toàn lãnh thổ; thể hiện quyền dân tộc tự quyết, đoàn kết; tạo sức mạnh xây dựng CNXH, bảo vệ đất nước. Đối với thế giới: chứng minh học thuyết Mác - Lênin đúng đắn; xác lập mô hình nhà nước đối lập mô hình TBCN; cổ vũ các dân tộc bị áp bức đấu tranh.
Tiền đề kinh tế của các cuộc cách mạng tư sản là gì? Nước nào tiêu biểu nhất?
Phương thức sản xuất TBCN ra đời trong lòng xã hội phong kiến; thủ công nghiệp, thương nghiệp phát triển, công trường thủ công (len, dạ, vải, đóng tàu, khai thác mỏ, luyện kim); nông nghiệp theo hướng hàng hóa, quý tộc chuyển sang kinh doanh TBCN. Tiêu biểu nhất: Anh (rào đất cướp ruộng, "cừu ăn thịt người", quý tộc + kinh doanh = quý tộc mới).
Nước Nga năm 1917: hai chính quyền song song là gì? Chính quyền Xô viết thành lập khi nào?
Tháng 2/1917 (lịch Nga) Đảng Bônsêvích lãnh đạo lật đổ Nga hoàng, bầu các Xô viết (chính quyền công nhân, nông dân, binh lính); giai cấp tư sản lập Chính phủ tư sản lâm thời, tạo cục diện hai chính quyền song song. Sau cách mạng tháng Mười thành công, 25/10/1917, Chính quyền Xô viết thành lập do Lê-nin đứng đầu.
Tiềm năng và thách thức của CNTB hiện đại?
Tiềm năng: trình độ sản xuất cao chưa từng có; giàu kinh nghiệm quản lí, pháp chế hoàn chỉnh; có khả năng tự điều chỉnh, thích nghi; toàn cầu hóa tạo nguồn lực bên ngoài. Thách thức: bất bình đẳng xã hội gia tăng; dân chủ tư sản bị xói mòn, chỉ dành cho thiểu số; nguy cơ khủng hoảng toàn cầu (tài chính - tiền tệ, môi trường).
Chủ nghĩa tư bản hiện đại là gì? Có những biểu hiện nào?
CNTB từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai (1945) đến nay: sự kết hợp sức mạnh kinh tế của các tổ chức độc quyền với sức mạnh chính trị của nhà nước tư bản. Biểu hiện: độc quyền nhà nước; sức sản xuất cao dựa trên khoa học công nghệ; lực lượng lao động chuyển biến; không ngừng điều chỉnh, thích ứng; là hệ thống thế giới mang tính toàn cầu.
So sánh CNTB tự do cạnh tranh và CNTB độc quyền
Tự do cạnh tranh (XVI - giữa XIX): chịu chi phối của quy luật thị trường, nhà nước không can thiệp. Độc quyền (nửa cuối XIX - đầu XX): xuất hiện các tổ chức độc quyền như cácten, xanhđica (Đức, Pháp), tơrớt (Mĩ), chi phối toàn bộ nền kinh tế; là CNTB nhà nước.
Duy tân Minh Trị (1868) và cách mạng Tân Hợi (1911) có ý nghĩa gì?
- Duy tân Minh Trị 1868: đưa Nhật Bản trở thành nước đế quốc. - Cách mạng Tân Hợi 1911 (Trung Quốc): không triệt tiêu hoàn toàn phong kiến nhưng mở đường cho CNTB phát triển.
Tình hình xâm lược thuộc địa ở châu Á, châu Phi và Mỹ Latinh cuối XIX đầu XX?
- Châu Á: cuối XIX phương Tây cơ bản hoàn thành xâm lược (trừ Nhật Bản và Xiêm). - Châu Phi: đầu XX cơ bản hoàn thành phân chia thuộc địa. - Mỹ Latinh: Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha xâm lược từ XVI-XVII; đầu XIX giành độc lập, nhưng Mỹ bành trướng và can thiệp nội bộ nhiều nước.
Vì sao thuộc địa có tầm quan trọng đặc biệt với các nước đế quốc?
- Nơi cung cấp nguyên liệu và nhân công. - Thị trường đầu tư và tiêu thụ hàng hóa, đem lại lợi nhuận khổng lồ. - Cơ sở vững chắc cho đế quốc trong tranh chấp, chiến tranh.
Những sự kiện nào trong thập niên 50-70 thế kỉ XIX giúp xác lập CNTB ở châu Âu và Bắc Mỹ?
Thống nhất Italia (1859-1870); cải cách nông nô ở Nga (1861); Nội chiến Mỹ (1861-1865). Kết quả: CNTB phát triển mạnh và chính thức được xác lập ở châu Âu, Bắc Mỹ.
Kết quả và ý nghĩa của các cuộc cách mạng tư sản?
Kết quả: đều thắng lợi, lật đổ phong kiến, thực dân, mở đường cho CNTB phát triển. Ý nghĩa: đặt dấu mốc cho chế độ TBCN ra đời, tạo điều kiện cho cách mạng công nghiệp bùng nổ, thúc đẩy kinh tế tư bản phát triển vượt bậc.
Giai cấp lãnh đạo và động lực của cách mạng tư sản
Lãnh đạo: giai cấp tư sản và các giai cấp, tầng lớp khác đại diện cho phương thức sản xuất TBCN. Động lực: lực lượng lãnh đạo và quần chúng nhân dân (nông dân, công nhân, thị dân, nô lệ...).
Mục tiêu và nhiệm vụ của các cuộc cách mạng tư sản
Mục tiêu: lật đổ phong kiến, thực dân; thiết lập nền thống trị của giai cấp tư sản, mở đường cho CNTB. Nhiệm vụ dân tộc: xóa cát cứ phong kiến, giành độc lập, thống nhất thị trường, hình thành quốc gia dân tộc. Nhiệm vụ dân chủ: xóa chế độ phong kiến, xác lập dân chủ tư sản, người dân có quyền tự do chính trị, tự do kinh doanh, quyền tư hữu.
Tiền đề tư tưởng của cách mạng tư sản ở Anh, Bắc Mỹ và Pháp?
- Anh: Thanh giáo. - 13 thuộc địa Bắc Mỹ: khẩu hiệu "Tự do và tư hữu", "Thống nhất hoàn toàn hay là chết". - Pháp: Triết học Ánh sáng với Môngtexkiơ, Vônte, Rútxô. Tác dụng: tấn công hệ tư tưởng phong kiến, dọn đường cho cách mạng bùng nổ.
Xã hội Pháp trước cách mạng 1789 chia thành mấy đẳng cấp? Mâu thuẫn ra sao?
Ba đẳng cấp: Tăng lữ, Quý tộc, Đẳng cấp thứ ba. Tăng lữ và Quý tộc chỉ chiếm khoảng 2% dân số nhưng nắm toàn bộ chức vụ quan trọng. Đẳng cấp thứ ba là lực lượng sản xuất chủ yếu nhưng không có quyền lực chính trị. Mâu thuẫn xã hội ở Pháp là tiêu biểu nhất.
Tiền đề chính trị của cách mạng tư sản ở Anh, 13 thuộc địa Bắc Mỹ và Pháp?
Đa số nước theo quân chủ chuyên chế hoặc là thuộc địa. - Anh: còn chế độ phong kiến, đứng đầu là Sác-lơ I. - 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ: Anh thi hành nhiều chính sách kìm hãm kinh tế. - Pháp: vua có quyền lực tuyệt đối (Lu-I XVI).