Lý thuyết Cơ học và Nhiệt học cốt lõi
Định luật bảo toàn cơ năng
Cơ năng W = Wđ + Wt. Khi vật chỉ chịu tác dụng của lực thế (trọng lực, lực đàn hồi) thì cơ năng được bảo toàn. Có lực ma sát hoặc lực cản thì cơ năng giảm, phần giảm bằng công của lực cản.
Sự nở vì nhiệt của vật rắn và chất lỏng
Nở dài: l = l0.(1 + α.Δt). Nở khối: V = V0.(1 + β.Δt), β ≈ 3α với vật rắn. Nước là ngoại lệ: khối lượng riêng lớn nhất ở 4°C.
Nguyên lí II nhiệt động lực học
Nhiệt không thể tự truyền từ vật lạnh sang vật nóng hơn (Clausius). Không thể chế tạo động cơ nhiệt biến toàn bộ nhiệt nhận được thành công (Kelvin). Hiệu suất động cơ nhiệt H = A/Q1 = (Q1 - Q2)/Q1 < 1.
Nhiệt lượng thu vào hoặc tỏa ra
Q = m.c.Δt (c là nhiệt dung riêng, J/(kg.K)). Nhiệt nóng chảy Q = λ.m; nhiệt hóa hơi Q = L.m. Phương trình cân bằng nhiệt: Q tỏa = Q thu.
Nguyên lí I nhiệt động lực học
ΔU = A + Q. Q > 0: vật nhận nhiệt; Q 0: vật nhận công; A < 0: vật sinh công. Đẳng tích: A = 0 nên ΔU = Q. Đẳng nhiệt khí lí tưởng: ΔU = 0 nên Q = -A.
Nội năng là gì? Cách làm thay đổi nội năng
Nội năng là tổng động năng và thế năng của các phân tử cấu tạo nên vật. Khí lí tưởng: nội năng chỉ phụ thuộc nhiệt độ. Thay đổi nội năng bằng hai cách: thực hiện công hoặc truyền nhiệt.
Ba đẳng quá trình của khí lí tưởng
Đẳng nhiệt (T không đổi): p.V = hằng số (Boyle-Mariotte). Đẳng tích (V không đổi): p/T = hằng số (Charles). Đẳng áp (p không đổi): V/T = hằng số (Gay-Lussac). Đường đẳng tích và đẳng áp trong hệ (V,T), (p,T) kéo dài đi qua gốc tọa độ.
Phương trình trạng thái khí lí tưởng
p.V/T = hằng số, hay p1.V1/T1 = p2.V2/T2 (T tính bằng Kelvin, T = t°C + 273). Phương trình Clapeyron: p.V = n.R.T, R ≈ 8,31 J/(mol.K).
Nội dung thuyết động học phân tử chất khí
Chất khí gồm các phân tử rất nhỏ, khoảng cách giữa chúng rất lớn so với kích thước. Phân tử chuyển động hỗn loạn không ngừng; nhiệt độ càng cao thì chuyển động càng nhanh. Phân tử va chạm với nhau và với thành bình gây ra áp suất.
Chuyển động ném ngang
Theo phương ngang: chuyển động thẳng đều, x = v0.t. Theo phương thẳng đứng: rơi tự do, y = g.t²/2. Thời gian bay t = √(2h/g); tầm xa L = v0.√(2h/g).
Điều kiện cân bằng của vật rắn chịu tác dụng của ba lực không song song
Ba lực phải đồng phẳng, đồng quy và có hợp lực bằng 0. Cân bằng có trục quay cố định: tổng momen lực làm quay thuận chiều kim đồng hồ bằng tổng momen ngược chiều (M = F.d).
Động lượng và định luật bảo toàn động lượng
p = m.v (kg.m/s), là đại lượng vectơ. Độ biến thiên động lượng bằng xung của lực: Δp = F.Δt. Hệ kín: tổng động lượng được bảo toàn; dùng cho va chạm, đạn nổ, chuyển động phản lực.
Thế năng trọng trường và thế năng đàn hồi
Wt = m.g.h (phụ thuộc mốc chọn thế năng). Wt đàn hồi = k.(Δl)²/2. Công của trọng lực không phụ thuộc đường đi, chỉ phụ thuộc điểm đầu và điểm cuối.
Động năng và định lý động năng
Wđ = m.v²/2. Độ biến thiên động năng bằng tổng công của các ngoại lực: A = Wđ2 - Wđ1.
Định luật I Newton (quán tính) nói gì?
Vật không chịu lực tác dụng hoặc tổng các lực bằng 0 thì giữ nguyên trạng thái đứng yên hoặc chuyển động thẳng đều. Quán tính là tính chất giữ nguyên vận tốc của vật; khối lượng càng lớn thì quán tính càng lớn.
Công và công suất cơ học
A = F.s.cosα (đơn vị J). Công suất P = A/t = F.v (đơn vị W). α 90° công cản (âm); α = 90° công bằng 0.
Lực ma sát trượt
Fms = μ.N (N là phản lực pháp tuyến). Không phụ thuộc diện tích tiếp xúc và tốc độ; phụ thuộc vật liệu và tình trạng bề mặt. Ma sát nghỉ cực đại thường lớn hơn ma sát trượt.
Lực đàn hồi của lò xo (định luật Hooke)
F = k.|Δl|, k là độ cứng (N/m). Lực đàn hồi luôn ngược hướng với biến dạng; chỉ đúng trong giới hạn đàn hồi.
Định luật vạn vật hấp dẫn
F = G.m1.m2/r², G = 6,67.10^-11 N.m²/kg². Lực tỉ lệ thuận với tích khối lượng, tỉ lệ nghịch với bình phương khoảng cách. Trọng lực P = m.g là trường hợp riêng, g = G.M/(R+h)².
Chuyển động tròn đều: các đại lượng cơ bản
Tốc độ góc ω = Δφ/Δt = 2π/T = 2πf. v = ω.r. Gia tốc hướng tâm a = v²/r = ω².r, hướng vào tâm. Lực hướng tâm F = m.v²/r là hợp lực giữ vật chuyển động tròn.
Rơi tự do: đặc điểm và công thức
Chuyển động chỉ chịu tác dụng của trọng lực, có phương thẳng đứng, chiều từ trên xuống, nhanh dần đều, v0 = 0. v = g.t; h = g.t²/2; v² = 2.g.h; g ≈ 9,8 m/s² (hay lấy 10). Mọi vật rơi như nhau khi bỏ qua sức cản không khí.
Công thức chuyển động thẳng biến đổi đều
v = v0 + a.t s = v0.t + a.t²/2 v² - v0² = 2.a.s Nhanh dần đều: a cùng dấu với v; chậm dần đều: a ngược dấu với v.
Định luật III Newton (tác dụng và phản tác dụng)
Hai vật tương tác với nhau thì lực và phản lực cùng giá, cùng độ lớn, ngược chiều. Lưu ý: lực và phản lực đặt vào hai vật khác nhau nên KHÔNG triệt tiêu nhau.
Định luật II Newton
a = F/m, hay F = m.a (F là hợp lực). Gia tốc cùng hướng với hợp lực, tỉ lệ thuận với lực, tỉ lệ nghịch với khối lượng. Ví dụ: F = 10 N, m = 2 kg thì a = 5 m/s².
1 / 24

Tạo bởi

Trung Thanh

Thuật ngữ trong học phần này (24)
Định luật bảo toàn cơ năng
Cơ năng W = Wđ + Wt. Khi vật chỉ chịu tác dụng của lực thế (trọng lực, lực đàn hồi) thì cơ năng được bảo toàn. Có lực ma sát hoặc lực cản thì cơ năng giảm, phần giảm bằng công của lực cản.
Sự nở vì nhiệt của vật rắn và chất lỏng
Nở dài: l = l0.(1 + α.Δt). Nở khối: V = V0.(1 + β.Δt), β ≈ 3α với vật rắn. Nước là ngoại lệ: khối lượng riêng lớn nhất ở 4°C.
Nguyên lí II nhiệt động lực học
Nhiệt không thể tự truyền từ vật lạnh sang vật nóng hơn (Clausius). Không thể chế tạo động cơ nhiệt biến toàn bộ nhiệt nhận được thành công (Kelvin). Hiệu suất động cơ nhiệt H = A/Q1 = (Q1 - Q2)/Q1 < 1.
Nhiệt lượng thu vào hoặc tỏa ra
Q = m.c.Δt (c là nhiệt dung riêng, J/(kg.K)). Nhiệt nóng chảy Q = λ.m; nhiệt hóa hơi Q = L.m. Phương trình cân bằng nhiệt: Q tỏa = Q thu.
Nguyên lí I nhiệt động lực học
ΔU = A + Q. Q > 0: vật nhận nhiệt; Q 0: vật nhận công; A < 0: vật sinh công. Đẳng tích: A = 0 nên ΔU = Q. Đẳng nhiệt khí lí tưởng: ΔU = 0 nên Q = -A.
Nội năng là gì? Cách làm thay đổi nội năng
Nội năng là tổng động năng và thế năng của các phân tử cấu tạo nên vật. Khí lí tưởng: nội năng chỉ phụ thuộc nhiệt độ. Thay đổi nội năng bằng hai cách: thực hiện công hoặc truyền nhiệt.
Ba đẳng quá trình của khí lí tưởng
Đẳng nhiệt (T không đổi): p.V = hằng số (Boyle-Mariotte). Đẳng tích (V không đổi): p/T = hằng số (Charles). Đẳng áp (p không đổi): V/T = hằng số (Gay-Lussac). Đường đẳng tích và đẳng áp trong hệ (V,T), (p,T) kéo dài đi qua gốc tọa độ.
Phương trình trạng thái khí lí tưởng
p.V/T = hằng số, hay p1.V1/T1 = p2.V2/T2 (T tính bằng Kelvin, T = t°C + 273). Phương trình Clapeyron: p.V = n.R.T, R ≈ 8,31 J/(mol.K).
Nội dung thuyết động học phân tử chất khí
Chất khí gồm các phân tử rất nhỏ, khoảng cách giữa chúng rất lớn so với kích thước. Phân tử chuyển động hỗn loạn không ngừng; nhiệt độ càng cao thì chuyển động càng nhanh. Phân tử va chạm với nhau và với thành bình gây ra áp suất.
Chuyển động ném ngang
Theo phương ngang: chuyển động thẳng đều, x = v0.t. Theo phương thẳng đứng: rơi tự do, y = g.t²/2. Thời gian bay t = √(2h/g); tầm xa L = v0.√(2h/g).
Điều kiện cân bằng của vật rắn chịu tác dụng của ba lực không song song
Ba lực phải đồng phẳng, đồng quy và có hợp lực bằng 0. Cân bằng có trục quay cố định: tổng momen lực làm quay thuận chiều kim đồng hồ bằng tổng momen ngược chiều (M = F.d).
Động lượng và định luật bảo toàn động lượng
p = m.v (kg.m/s), là đại lượng vectơ. Độ biến thiên động lượng bằng xung của lực: Δp = F.Δt. Hệ kín: tổng động lượng được bảo toàn; dùng cho va chạm, đạn nổ, chuyển động phản lực.
Thế năng trọng trường và thế năng đàn hồi
Wt = m.g.h (phụ thuộc mốc chọn thế năng). Wt đàn hồi = k.(Δl)²/2. Công của trọng lực không phụ thuộc đường đi, chỉ phụ thuộc điểm đầu và điểm cuối.
Động năng và định lý động năng
Wđ = m.v²/2. Độ biến thiên động năng bằng tổng công của các ngoại lực: A = Wđ2 - Wđ1.
Định luật I Newton (quán tính) nói gì?
Vật không chịu lực tác dụng hoặc tổng các lực bằng 0 thì giữ nguyên trạng thái đứng yên hoặc chuyển động thẳng đều. Quán tính là tính chất giữ nguyên vận tốc của vật; khối lượng càng lớn thì quán tính càng lớn.
Công và công suất cơ học
A = F.s.cosα (đơn vị J). Công suất P = A/t = F.v (đơn vị W). α 90° công cản (âm); α = 90° công bằng 0.
Lực ma sát trượt
Fms = μ.N (N là phản lực pháp tuyến). Không phụ thuộc diện tích tiếp xúc và tốc độ; phụ thuộc vật liệu và tình trạng bề mặt. Ma sát nghỉ cực đại thường lớn hơn ma sát trượt.
Lực đàn hồi của lò xo (định luật Hooke)
F = k.|Δl|, k là độ cứng (N/m). Lực đàn hồi luôn ngược hướng với biến dạng; chỉ đúng trong giới hạn đàn hồi.
Định luật vạn vật hấp dẫn
F = G.m1.m2/r², G = 6,67.10^-11 N.m²/kg². Lực tỉ lệ thuận với tích khối lượng, tỉ lệ nghịch với bình phương khoảng cách. Trọng lực P = m.g là trường hợp riêng, g = G.M/(R+h)².
Chuyển động tròn đều: các đại lượng cơ bản
Tốc độ góc ω = Δφ/Δt = 2π/T = 2πf. v = ω.r. Gia tốc hướng tâm a = v²/r = ω².r, hướng vào tâm. Lực hướng tâm F = m.v²/r là hợp lực giữ vật chuyển động tròn.
Rơi tự do: đặc điểm và công thức
Chuyển động chỉ chịu tác dụng của trọng lực, có phương thẳng đứng, chiều từ trên xuống, nhanh dần đều, v0 = 0. v = g.t; h = g.t²/2; v² = 2.g.h; g ≈ 9,8 m/s² (hay lấy 10). Mọi vật rơi như nhau khi bỏ qua sức cản không khí.
Công thức chuyển động thẳng biến đổi đều
v = v0 + a.t s = v0.t + a.t²/2 v² - v0² = 2.a.s Nhanh dần đều: a cùng dấu với v; chậm dần đều: a ngược dấu với v.
Định luật III Newton (tác dụng và phản tác dụng)
Hai vật tương tác với nhau thì lực và phản lực cùng giá, cùng độ lớn, ngược chiều. Lưu ý: lực và phản lực đặt vào hai vật khác nhau nên KHÔNG triệt tiêu nhau.
Định luật II Newton
a = F/m, hay F = m.a (F là hợp lực). Gia tốc cùng hướng với hợp lực, tỉ lệ thuận với lực, tỉ lệ nghịch với khối lượng. Ví dụ: F = 10 N, m = 2 kg thì a = 5 m/s².