Cơ sở văn hóa Việt Nam: khái niệm, triết lý Âm Dương – Ngũ hành
"Trong cái rủi có cái may" thể hiện lối tư duy nào?
Tư duy biện chứng tự phát: thấy mặt đối lập nằm trong nhau, có thể chuyển hóa.
Không phải tư duy siêu hình hay phân tích.
Giá trị cốt lõi để cá nhân định vị mình trong cộng đồng làng xã truyền thống?
Chữ Nghĩa (tình nghĩa, quan hệ cộng đồng).
Không phải Hiếu, Trung hay Lợi.
Dùng gừng (nóng - Dương) chữa cảm lạnh (hàn - Âm) là ứng dụng của gì?
Nguyên lý cân bằng Âm Dương trong cơ thể (tiểu vũ trụ).
Không phải Tam tài, tương khắc Ngũ hành hay tư duy thực nghiệm phương Tây.
Vì sao 60 tuổi (Lục thập hoa giáp) được coi là hoàn thành một chu kỳ đời người?
Vì sau 60 năm, sự kết hợp giữa 10 Thiên can và 12 Địa chi mới quay về điểm bắt đầu (bội chung nhỏ nhất của 10 và 12 là 60).
Vì sao Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ gọi là "Hành" mà không gọi là "Chất"?
Để khẳng định thế giới luôn vận động và chuyển hóa liên tục.
Không nhấn mạnh tính tĩnh tại của vật chất.
Đặc điểm của hệ thống Lịch âm dương của người Việt
Kết hợp chu kỳ Mặt Trăng để tính tháng và chu kỳ Mặt Trời để tính tiết khí nông nghiệp.
Dùng tháng nhuận để điều chỉnh thời gian.
Ngũ hành tương sinh
Mộc sinh Hỏa, Hỏa sinh Thổ, Thổ sinh Kim, Kim sinh Thủy, Thủy sinh Mộc.
Quy luật Ngũ hành tương khắc: hành nào bị Kim khống chế?
Mộc (Kim khắc Mộc).
Chuỗi tương khắc: Kim khắc Mộc, Mộc khắc Thổ, Thổ khắc Thủy, Thủy khắc Hỏa, Hỏa khắc Kim.
Mô hình Tam tài (Thiên - Địa - Nhân) nhấn mạnh vai trò gì của con người?
Con người là trung tâm kết nối, điều hòa các mối quan hệ giữa trời và đất.
Không phải chủ nhân tuyệt đối khai thác thiên nhiên, cũng không thụ động hay tách biệt vũ trụ.
"Dĩ hòa vi quý" trong giao tiếp của người Việt biểu hiện điều gì?
Xu hướng tìm kiếm sự cân bằng và hài hòa theo triết lý Âm Dương.
Không phải thiếu quyết đoán hay thực dụng bỏ qua nguyên tắc.
Hai quy luật cơ bản của triết lý Âm Dương
1. Quy luật về thành phần: không có gì thuần âm hay thuần dương, trong âm có dương và ngược lại.
2. Quy luật về quan hệ: âm dương luôn chuyển hóa lẫn nhau (cái này cực thì chuyển thành cái kia).
Không có sự tách biệt tuyệt đối giữa các mặt đối lập.
"Hết cơn bĩ cực đến hồi thái lai" phản ánh quy luật nào của triết lý Âm Dương?
Quy luật về quan hệ: âm dương chuyển hóa lẫn nhau.
Phân biệt với quy luật về thành phần: trong âm có dương, trong dương có âm.
Đặc trưng nào của văn hóa được coi là thước đo trình độ "nhân tính" của con người và xã hội?
Tính giá trị.
Phân biệt với các đặc trưng khác: tính hệ thống, tính lịch sử, tính nhân sinh.
"Bước ngoặt" thay đổi diện mạo văn hóa Việt Nam khi giao lưu với phương Tây?
Sự ra đời và phổ cập của chữ Quốc ngữ.
Biểu tượng rực rỡ nhất của lớp văn hóa bản địa thời tiền sử - sơ sử Việt Nam?
Trống đồng Đông Sơn.
Bia tiến sĩ Văn Miếu, Chùa Một Cột, Cung điện Huế thuộc các thời kỳ sau.
Câu "Lệnh ông không bằng cồng bà" minh chứng điều gì?
Vị thế và vai trò quan trọng của người phụ nữ trong văn hóa Việt Nam.
Lớp văn hóa Chăm-pa ở miền Trung là kết quả giao lưu với nền văn hóa nào?
Văn hóa Ấn Độ.
Tín ngưỡng phồn thực và tục thờ Mẫu thể hiện đậm nét tính gì?
Tính âm: trọng nữ, trọng sự sinh sôi.
Đây là đặc trưng của văn hóa nông nghiệp bản địa, không phải văn hóa Nho giáo phương Bắc.
Loại hình văn hóa gốc nào gắn với tư duy tổng hợp và biện chứng?
Văn hóa gốc nông nghiệp (trọng tình, trọng âm, tư duy tổng hợp - biện chứng).
Trái lại, gốc du mục thiên về tư duy phân tích, trọng lý.
Chức năng giáo dục của văn hóa (ứng với tính lịch sử)
Giúp tích lũy và chuyển giao tri thức, kinh nghiệm giữa các thế hệ.
Không nhầm với chức năng giao tiếp, tổ chức xã hội, điều chỉnh xã hội.
Văn hiến là gì?
Hệ thống các giá trị tinh thần do những người hiền tài tạo ra và tích lũy được.
Dễ nhầm với văn hóa, văn minh, văn vật.
Khác biệt căn bản giữa Văn hóa và Văn minh
Văn hóa có tính dân tộc (mỗi dân tộc một bản sắc riêng).
Văn minh có tính quốc tế (các dân tộc có thể chia sẻ, tiếp nhận).
Bốn đặc trưng cơ bản của văn hóa
Tính hệ thống, tính giá trị, tính nhân sinh, tính lịch sử.
Tính giá trị là thước đo nhân tính; tính lịch sử ứng với chức năng giáo dục.
1
/
23
Tạo bởi
Thuật ngữ trong học phần này (23)
"Trong cái rủi có cái may" thể hiện lối tư duy nào?
Tư duy biện chứng tự phát: thấy mặt đối lập nằm trong nhau, có thể chuyển hóa.
Không phải tư duy siêu hình hay phân tích.
Giá trị cốt lõi để cá nhân định vị mình trong cộng đồng làng xã truyền thống?
Chữ Nghĩa (tình nghĩa, quan hệ cộng đồng).
Không phải Hiếu, Trung hay Lợi.
Dùng gừng (nóng - Dương) chữa cảm lạnh (hàn - Âm) là ứng dụng của gì?
Nguyên lý cân bằng Âm Dương trong cơ thể (tiểu vũ trụ).
Không phải Tam tài, tương khắc Ngũ hành hay tư duy thực nghiệm phương Tây.
Vì sao 60 tuổi (Lục thập hoa giáp) được coi là hoàn thành một chu kỳ đời người?
Vì sau 60 năm, sự kết hợp giữa 10 Thiên can và 12 Địa chi mới quay về điểm bắt đầu (bội chung nhỏ nhất của 10 và 12 là 60).
Vì sao Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ gọi là "Hành" mà không gọi là "Chất"?
Để khẳng định thế giới luôn vận động và chuyển hóa liên tục.
Không nhấn mạnh tính tĩnh tại của vật chất.
Đặc điểm của hệ thống Lịch âm dương của người Việt
Kết hợp chu kỳ Mặt Trăng để tính tháng và chu kỳ Mặt Trời để tính tiết khí nông nghiệp.
Dùng tháng nhuận để điều chỉnh thời gian.
Ngũ hành tương sinh
Mộc sinh Hỏa, Hỏa sinh Thổ, Thổ sinh Kim, Kim sinh Thủy, Thủy sinh Mộc.
Quy luật Ngũ hành tương khắc: hành nào bị Kim khống chế?
Mộc (Kim khắc Mộc).
Chuỗi tương khắc: Kim khắc Mộc, Mộc khắc Thổ, Thổ khắc Thủy, Thủy khắc Hỏa, Hỏa khắc Kim.
Mô hình Tam tài (Thiên - Địa - Nhân) nhấn mạnh vai trò gì của con người?
Con người là trung tâm kết nối, điều hòa các mối quan hệ giữa trời và đất.
Không phải chủ nhân tuyệt đối khai thác thiên nhiên, cũng không thụ động hay tách biệt vũ trụ.
"Dĩ hòa vi quý" trong giao tiếp của người Việt biểu hiện điều gì?
Xu hướng tìm kiếm sự cân bằng và hài hòa theo triết lý Âm Dương.
Không phải thiếu quyết đoán hay thực dụng bỏ qua nguyên tắc.
Hai quy luật cơ bản của triết lý Âm Dương
1. Quy luật về thành phần: không có gì thuần âm hay thuần dương, trong âm có dương và ngược lại.
2. Quy luật về quan hệ: âm dương luôn chuyển hóa lẫn nhau (cái này cực thì chuyển thành cái kia).
Không có sự tách biệt tuyệt đối giữa các mặt đối lập.
"Hết cơn bĩ cực đến hồi thái lai" phản ánh quy luật nào của triết lý Âm Dương?
Quy luật về quan hệ: âm dương chuyển hóa lẫn nhau.
Phân biệt với quy luật về thành phần: trong âm có dương, trong dương có âm.
Đặc trưng nào của văn hóa được coi là thước đo trình độ "nhân tính" của con người và xã hội?
Tính giá trị.
Phân biệt với các đặc trưng khác: tính hệ thống, tính lịch sử, tính nhân sinh.
"Bước ngoặt" thay đổi diện mạo văn hóa Việt Nam khi giao lưu với phương Tây?
Sự ra đời và phổ cập của chữ Quốc ngữ.
Biểu tượng rực rỡ nhất của lớp văn hóa bản địa thời tiền sử - sơ sử Việt Nam?
Trống đồng Đông Sơn.
Bia tiến sĩ Văn Miếu, Chùa Một Cột, Cung điện Huế thuộc các thời kỳ sau.
Câu "Lệnh ông không bằng cồng bà" minh chứng điều gì?
Vị thế và vai trò quan trọng của người phụ nữ trong văn hóa Việt Nam.
Lớp văn hóa Chăm-pa ở miền Trung là kết quả giao lưu với nền văn hóa nào?
Văn hóa Ấn Độ.
Tín ngưỡng phồn thực và tục thờ Mẫu thể hiện đậm nét tính gì?
Tính âm: trọng nữ, trọng sự sinh sôi.
Đây là đặc trưng của văn hóa nông nghiệp bản địa, không phải văn hóa Nho giáo phương Bắc.
Loại hình văn hóa gốc nào gắn với tư duy tổng hợp và biện chứng?
Văn hóa gốc nông nghiệp (trọng tình, trọng âm, tư duy tổng hợp - biện chứng).
Trái lại, gốc du mục thiên về tư duy phân tích, trọng lý.
Chức năng giáo dục của văn hóa (ứng với tính lịch sử)
Giúp tích lũy và chuyển giao tri thức, kinh nghiệm giữa các thế hệ.
Không nhầm với chức năng giao tiếp, tổ chức xã hội, điều chỉnh xã hội.
Văn hiến là gì?
Hệ thống các giá trị tinh thần do những người hiền tài tạo ra và tích lũy được.
Dễ nhầm với văn hóa, văn minh, văn vật.
Khác biệt căn bản giữa Văn hóa và Văn minh
Văn hóa có tính dân tộc (mỗi dân tộc một bản sắc riêng).
Văn minh có tính quốc tế (các dân tộc có thể chia sẻ, tiếp nhận).
Bốn đặc trưng cơ bản của văn hóa
Tính hệ thống, tính giá trị, tính nhân sinh, tính lịch sử.
Tính giá trị là thước đo nhân tính; tính lịch sử ứng với chức năng giáo dục.
