Lịch sử 12 giữa kì I: Liên hợp quốc, trật tự thế giới, ASEAN, Cách mạng tháng Tám - Học flashcard

Thế nào là Chiến tranh lạnh? Giai đoạn và tác động?

Cuộc đối đầu căng thẳng giữa Mỹ và Liên Xô (cùng hai phe) trên mọi mặt trừ xung đột quân sự trực tiếp, kéo dài 1947 – 1989. Tác động lớn đến quan hệ quốc tế: chạy đua vũ trang, các khối quân sự, các cuộc chiến tranh cục bộ (Triều Tiên, Việt Nam, Trung Đông) – chiến tranh cục bộ không có sự tham chiến trực tiếp của cả quân đội Mỹ và Liên Xô.

Nguyên tắc hoạt động của ASEAN?

Tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ; không can thiệp công việc nội bộ của nhau; giải quyết bất đồng bằng biện pháp hòa bình; không đe dọa hoặc sử dụng vũ lực; hợp tác hiệu quả; ra quyết định trên cơ sở đồng thuận. Có điểm tương đồng với nguyên tắc của LHQ.

Nguyên tắc đồng thuận của ASEAN: ưu điểm và hạn chế?

Ưu điểm: bảo đảm bình đẳng, không nước nào bị gạt ra ngoài, giữ đoàn kết, thống nhất trong đa dạng. Hạn chế: quá trình ra quyết định chậm, khó thống nhất khi lợi ích khác nhau; duy trì cứng nhắc gây trở ngại cho hợp tác. ASEAN là hiệp hội lỏng lẻo về pháp lí nhưng chặt chẽ về nguyên tắc (khác EU quyết định theo đa số/mức liên kết cao).

Tuyên bố ZOPFAN (1971) là gì?

Tuyên bố về Khu vực Hòa bình, Tự do và Trung lập, thông qua tại Cua-la Lăm-pơ ngày 27-11-1971; nhằm biến Đông Nam Á thành khu vực không bị các nước ngoài khu vực can thiệp. Vẫn có giá trị với ASEAN ngày nay.

Hiệp ước Bali (TAC) 1976: nội dung và ý nghĩa?

Tuyên bố Hòa hợp ASEAN và Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở Đông Nam Á (TAC), kí tại Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ nhất, Ba-li (In-đô-nê-xi-a), 24-2-1976. TAC đặt nền móng chuẩn mực ứng xử, khuôn khổ cho hòa bình, thân thiện, hợp tác lâu dài trong khu vực; đánh dấu sự khởi sắc của ASEAN.

Hiệp ước SEANWFZ là gì? Kí khi nào, ở đâu?

Hiệp ước về Khu vực Đông Nam Á không có vũ khí hạt nhân, kí tại Băng Cốc ngày 15-12-1995 (Hội nghị cấp cao ASEAN-5). Thể hiện hợp tác an ninh, ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân.

Vấn đề Cam-pu-chia với ASEAN trước năm 1985?

Làm phân hóa ASEAN, căng thẳng quan hệ Việt Nam – ASEAN (nhóm In-đô-nê-xi-a, Ma-lai-xi-a chủ trương đối thoại; nhóm Thái Lan, Xin-ga-po dựa vào Trung Quốc gây sức ép). Từ 1985 mở ra xu thế đối thoại, In-đô-nê-xi-a làm đại diện đối thoại với Đông Dương. Không phải nguyên nhân của mọi xung đột ở Đông Nam Á.

Các văn kiện ASEAN: DOC 2002, Tầm nhìn 2020 (1997), Hiến chương (2007)?

DOC (2002): Tuyên bố về Ứng xử của các Bên ở Biển Đông, kí giữa ASEAN và Trung Quốc tại Phnôm Pênh. Tầm nhìn ASEAN 2020: thông qua 12-1997 tại Hội nghị cấp cao không chính thức lần 2, Ma-lai-xi-a. Hiến chương ASEAN: thông qua 2007 (Hội nghị cấp cao 13, Xin-ga-po), có hiệu lực 15-12-2008.

Hiến chương ASEAN có tính chất gì? Vai trò?

Có tính pháp lí; là cơ sở để xây dựng Cộng đồng ASEAN, tạo khuôn khổ pháp lí, cơ cấu tổ chức, liên kết ràng buộc hơn giữa các nước thành viên.

Ý tưởng xây dựng Cộng đồng ASEAN bắt đầu từ đâu và qua những văn kiện nào?

Khởi nguồn từ Tầm nhìn ASEAN 2020 (1997, Ma-lai-xi-a). Tuyên bố Ba-li II (2003, Hội nghị cấp cao ASEAN-9) xác định ba trụ cột. Hiến chương (2007) là cơ sở pháp lí; Lộ trình xây dựng Cộng đồng ASEAN (2009 – 2015) nêu rõ kế hoạch.

Cộng đồng ASEAN chính thức thành lập khi nào, ở đâu?

Ngày 22-11-2015 tại Cua-la Lăm-pơ (Ma-lai-xi-a), các nhà lãnh đạo kí Tuyên bố Cua-la Lăm-pơ, tuyên bố thành lập Cộng đồng ASEAN (hiệu lực 31-12-2015), đồng thời thông qua Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2025.

Ba trụ cột của Cộng đồng ASEAN?

1. Cộng đồng Chính trị – An ninh (APSC/ASC). 2. Cộng đồng Kinh tế (AEC). 3. Cộng đồng Văn hóa – Xã hội (ASCC). Không có trụ cột quốc phòng, tài chính, pháp luật.

Mục tiêu xây dựng Cộng đồng ASEAN?

Xây dựng tổ chức hợp tác liên chính phủ có liên kết sâu rộng và ràng buộc hơn trên cơ sở pháp lí (Hiến chương); bảo đảm hòa bình, ổn định lâu dài, cùng thịnh vượng; mở rộng hợp tác với bên ngoài. Cộng đồng ASEAN không phải tổ chức siêu quốc gia, không khép kín.

Vai trò của từng trụ cột ASEAN: APSC, AEC, ASCC?

APSC: hợp tác chính trị – an ninh, ngăn ngừa xung đột, giải quyết tranh chấp hòa bình. AEC: hội nhập kinh tế khu vực, được coi là nội dung hội nhập quan trọng nhất, bước ngoặt hội nhập toàn diện. ASCC: xây dựng cộng đồng các dân tộc hài hòa, đoàn kết, chia sẻ.

Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2025 hướng tới điều gì?

Xây dựng cộng đồng hòa bình, ổn định, tự cường, ứng phó hiệu quả với thách thức, gắn kết sâu rộng, phát triển bền vững; định hướng giai đoạn phát triển sau 2015.

Thách thức của Cộng đồng ASEAN?

Đa dạng chế độ chính trị; một số nước chính trị phức tạp; mâu thuẫn song phương; chênh lệch thu nhập, trình độ phát triển; cạnh tranh ảnh hưởng của các nước lớn; tình hình Biển Đông; biến đổi khí hậu, ô nhiễm, dịch bệnh.

Triển vọng của Cộng đồng ASEAN?

Tiếp tục tăng cường liên kết, giữ vai trò trung tâm ở khu vực, hướng tới cộng đồng hòa bình, ổn định, tự cường, phát triển bền vững; vai trò và vị thế ngày càng tăng (LHQ đánh giá cao vai trò đối với đa phương và kinh tế toàn cầu). Không thể nói ASEAN hoàn hảo hay mạnh nhất thế giới.

Cơ hội và thách thức của Việt Nam khi gia nhập ASEAN và AEC?

Cơ hội: thu hút đầu tư nước ngoài, tiếp cận thị trường, mở rộng quan hệ với đối tác, nâng cao vị thế; ASEAN là điểm tựa hội nhập quốc tế. Thách thức: chênh lệch trình độ phát triển so với ASEAN-6 (đã thu hẹp dần), cạnh tranh kinh tế.

Địa phương nào giành chính quyền sớm nhất và muộn nhất trong Tổng khởi nghĩa tháng Tám 1945?

Sớm nhất: Bắc Giang, Hải Dương, Hà Tĩnh, Quảng Nam. Sau cùng (25-8): Đồng Nai Thượng, Hà Tiên (cùng Bến Tre, Long An, Cần Thơ... thuộc các tỉnh Nam Bộ muộn).

Thời cơ khách quan của Cách mạng tháng Tám 1945?

Phát xít Nhật đầu hàng Đồng minh vô điều kiện (15-8-1945): quân Nhật ở Đông Dương hoang mang, chính quyền Trần Trọng Kim rệu rã. Đảng quyết định Tổng khởi nghĩa khi Nhật tuyên bố đầu hàng.

Các sự kiện then chốt tháng 8-1945 (13, 14-15, 16, 30)?

13-8: Trung ương Đảng và Tổng bộ Việt Minh lập Ủy ban Khởi nghĩa toàn quốc, ra Quân lệnh số 1. 14-15/8: Hội nghị toàn quốc của Đảng ở Tân Trào quyết định Tổng khởi nghĩa. 16-8: Đại hội quốc dân ở Tân Trào tán thành chủ trương Tổng khởi nghĩa, cử Ủy ban Dân tộc giải phóng Việt Nam do Hồ Chí Minh làm Chủ tịch; chiều 16-8 quân giải phóng do Võ Nguyên Giáp chỉ huy xuất phát từ Tân Trào về giải phóng thị xã Thái Nguyên. 30-8: vua Bảo Đại thoái vị.

Ngày 30-8-1945 vua Bảo Đại thoái vị đánh dấu điều gì?

Chế độ phong kiến Việt Nam sụp đổ hoàn toàn.

Ngày 2-9-1945 diễn ra sự kiện gì? Ý nghĩa?

Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập tại Quảng trường Ba Đình (Hà Nội), khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Khẳng định quyền tự do, độc lập, chủ quyền về pháp lí và thực tiễn.

Nghệ thuật chỉ đạo khởi nghĩa của Đảng trong Cách mạng tháng Tám?

Chớp thời cơ, phát động Tổng khởi nghĩa kịp thời, kiên quyết; kết hợp đấu tranh chính trị và vũ trang (lực lượng chính trị và ba thứ quân); khởi nghĩa ở cả nông thôn và thành thị, đòn quyết định ở Hà Nội, Huế, Sài Gòn; thắng lợi ở các địa phương có vai trò khác nhau, không như nhau.

Nguyên nhân thắng lợi của Cách mạng tháng Tám 1945?

Kết hợp thời cơ khách quan (Nhật đầu hàng) với nhân tố chủ quan quyết định: sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng và Hồ Chí Minh, sự chuẩn bị lâu dài, truyền thống yêu nước và quyết tâm giành độc lập của nhân dân. Câu nói của Hồ Chí Minh: dù phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng phải kiên quyết giành cho được độc lập.

Ý nghĩa của Cách mạng tháng Tám 1945?

Phá xiềng xích đế quốc, phát xít; lật đổ chế độ quân chủ hàng chục thế kỉ; lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa; mở ra kỉ nguyên độc lập, tự do. Quốc tế: chọc thủng khâu yếu của hệ thống thuộc địa, cổ vũ các dân tộc thuộc địa ở châu Á, châu Phi, Mỹ Latinh, ảnh hưởng trực tiếp đến Lào, Cam-pu-chia. Chưa xóa bỏ mọi tàn dư thực dân.

Vai trò của Liên hợp quốc từ khi thành lập đến nay (ý tự luận)?

Duy trì hòa bình, an ninh quốc tế (gìn giữ hòa bình, giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình); thúc đẩy quan hệ hữu nghị và quyền tự quyết (Tuyên ngôn 1960 thủ tiêu chủ nghĩa thực dân); thúc đẩy hợp tác kinh tế – xã hội, nhân quyền, phát triển bền vững (Chương trình nghị sự 2030); trung tâm phối hợp hành động các quốc gia.

Ban Thư kí ASEAN đặt ở đâu? Biểu tượng cờ ASEAN?

Trụ sở Ban Thư kí: Gia-các-ta (In-đô-nê-xi-a). Cờ ASEAN: 10 bó lúa, tượng trưng cho 10 nước Đông Nam Á đoàn kết.

Ý nghĩa việc các nước Đông Dương gia nhập ASEAN?

Chấm dứt tình trạng nghi kị, chia rẽ, đối đầu; mở ra thời kì mới của hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển, hiện thực hóa ASEAN gồm tất cả các nước Đông Nam Á. Việt Nam gia nhập năm 1995 đánh dấu bước phát triển mới của quá trình hòa giải, hòa hợp.

Ranh giới chiếm đóng Triều Tiên của Liên Xô và Mỹ theo I-an-ta?

Vĩ tuyến 38 (Bắc: Liên Xô, Nam: Mỹ). Không nhầm với vĩ tuyến 17 (chia cắt Việt Nam sau 1954).

Quá trình hình thành Liên hợp quốc trải qua những mốc nào (1942 – 1945)?

1-1-1942: 26 nước kí Tuyên bố Liên hợp quốc. 11-1943: Hội nghị Tê-hê-ran (Liên Xô, Mỹ, Anh) khẳng định quyết tâm lập tổ chức thay Hội Quốc liên. 2-1945: Hội nghị I-an-ta thống nhất thành lập LHQ, triệu tập hội nghị thông qua Hiến chương. 25-4 đến 26-6-1945: Hội nghị Xan Phran-xi-xcô (Mỹ) thông qua Hiến chương. 24-10-1945: Hiến chương có hiệu lực, LHQ chính thức thành lập.

Nguyên thủ ba nước nào tại Hội nghị I-an-ta thống nhất thành lập Liên hợp quốc?

Liên Xô – Mỹ – Anh (Xta-lin, Rudơven, Sớc-sin).

Ngày 24-10-1945 gắn với sự kiện gì?

Hiến chương Liên hợp quốc chính thức có hiệu lực, Liên hợp quốc chính thức được thành lập (sau khi các nước thành viên phê chuẩn).

Hội nghị nào thông qua Hiến chương Liên hợp quốc?

Hội nghị Xan Phran-xi-xcô (Mỹ), từ 25-4 đến 26-6-1945. Không nhầm với I-an-ta (quyết định thành lập LHQ).

Hiến chương Liên hợp quốc là gì? Có vai trò gì?

Là văn kiện quy định rõ mục tiêu, nguyên tắc hoạt động của Liên hợp quốc, có tính pháp lí. Điều 1 nêu 4 mục tiêu.

4 mục tiêu của Liên hợp quốc theo Điều 1 Hiến chương?

1. Duy trì hòa bình và an ninh quốc tế (mục tiêu hàng đầu, là cơ sở các mục tiêu khác). 2. Phát triển quan hệ hữu nghị giữa các dân tộc trên cơ sở bình đẳng và tự quyết. 3. Hợp tác quốc tế giải quyết các vấn đề kinh tế, xã hội, văn hóa, nhân đạo; tôn trọng quyền con người và tự do cơ bản. 4. Là trung tâm phối hợp hành động của các dân tộc vì mục đích chung. Các mục tiêu có liên hệ với nhau, không tồn tại độc lập.

Vai trò duy trì hòa bình, an ninh quốc tế của Liên hợp quốc thể hiện qua hoạt động nào?

Ngăn ngừa chiến tranh thế giới mới, giải quyết tranh chấp, xung đột bằng biện pháp hòa bình, triển khai lực lượng gìn giữ hòa bình ở nhiều khu vực. Phân biệt: hỗ trợ vốn, kĩ thuật, xóa đói nghèo, quyền phụ nữ - trẻ em thuộc vai trò thúc đẩy phát triển, hợp tác kinh tế - xã hội.

Liên hợp quốc có vai trò gì đối với phong trào giải phóng dân tộc? (Tuyên ngôn 1960)

Năm 1960, Đại hội đồng LHQ thông qua Tuyên ngôn về thủ tiêu hoàn toàn chủ nghĩa thực dân, trao trả độc lập cho các nước, dân tộc thuộc địa. Khẳng định cơ sở pháp lí quốc tế cho đấu tranh giành độc lập, tác động tích cực.

Chương trình nghị sự 2030 của Liên hợp quốc (2015) nhằm mục tiêu gì? Ví dụ mục tiêu?

Vì sự phát triển bền vững toàn cầu. Ví dụ: xóa nghèo, không còn nạn đói, giáo dục có chất lượng, bình đẳng giới, hành động vì khí hậu.

Hội nghị I-an-ta diễn ra khi nào, ở đâu, ai dự?

Tháng 2-1945 (4 đến 11-2), tại Liên Xô, khi Chiến tranh thế giới thứ hai bước vào giai đoạn kết thúc. Nguyên thủ Liên Xô, Mỹ, Anh tham dự.

Các quyết định chính của Hội nghị I-an-ta (2-1945)?

1. Tiêu diệt tận gốc chủ nghĩa phát xít Đức và chủ nghĩa quân phiệt Nhật. 2. Thành lập Liên hợp quốc để duy trì hòa bình, an ninh thế giới. 3. Liên Xô tham chiến chống Nhật ở châu Á (có điều kiện). 4. Thỏa thuận việc đóng quân, giải giáp quân đội phát xít và phân chia phạm vi ảnh hưởng ở châu Âu, châu Á. KHÔNG có: giao cho Pháp giải giáp quân Nhật ở Đông Dương.

Phân chia phạm vi ảnh hưởng ở châu Âu theo I-an-ta?

Liên Xô: Đông Âu, quân đội Liên Xô đóng ở Đông Đức, Đông Béc-lin. Mỹ và phương Tây (Mỹ, Anh, Pháp): Tây Âu, chiếm đóng Tây Đức, Tây Béc-lin.

Phân chia phạm vi ảnh hưởng ở châu Á theo I-an-ta?

Liên Xô: được khôi phục quyền lợi bị mất sau chiến tranh Nga – Nhật (1904-1905), có một số quyền lợi ở Trung Quốc, giữ Mông Cổ. Triều Tiên: chia cắt ở vĩ tuyến 38; Liên Xô kiểm soát phía bắc, Mỹ kiểm soát phía nam. Nhật Bản: Mỹ (quân Đồng minh) chiếm đóng. Đông Nam Á, Nam Á, Tây Á: thuộc phạm vi ảnh hưởng truyền thống của phương Tây.

Liên hợp quốc ra đời trong bối cảnh lịch sử nào?

Chiến tranh thế giới thứ hai đi vào giai đoạn cuối, ưu thế trên chiến trường thuộc về phe Đồng minh chống phát xít.

Trật tự thế giới hai cực I-an-ta là gì?

Trật tự thế giới hình thành sau Chiến tranh thế giới thứ hai, do các quyết định ở I-an-ta, Pốt-xđam, trong đó thế giới chia thành hai phe (tư bản chủ nghĩa do Mỹ đứng đầu, xã hội chủ nghĩa do Liên Xô đứng đầu), hai siêu cường Mỹ và Liên Xô chi phối quan hệ quốc tế.

Biểu hiện đối đầu hai cực Xô – Mỹ giai đoạn 1945 – đầu những năm 70?

Kinh tế: Mỹ lập Kế hoạch Mác-san (viện trợ Tây Âu); Liên Xô và Đông Âu lập Hội đồng tương trợ kinh tế (SEV). Quân sự: NATO (1949) của Mỹ và phương Tây; Tổ chức Hiệp ước Vác-sa-va (1955) của Liên Xô và Đông Âu. Ngoài ra có chiến tranh cục bộ: Triều Tiên (1950-1953), Việt Nam, Trung Đông.

Hòa hoãn Đông – Tây bắt đầu khi nào? Chiến tranh lạnh chấm dứt khi nào?

Xu thế hòa hoãn Đông – Tây xuất hiện từ đầu những năm 70 của thế kỉ XX (chuyển từ đối đầu sang đối thoại). Tháng 12-1989: Bu-sơ và Goóc-ba-chốp gặp nhau ở đảo Man-ta, tuyên bố chấm dứt Chiến tranh lạnh.

Vì sao Mỹ và Liên Xô chấm dứt Chiến tranh lạnh?

Chạy đua vũ trang kéo dài hơn 40 năm làm kinh tế hai nước suy giảm; Nhật Bản, Tây Âu (EEC) vươn lên mạnh mẽ; cạnh tranh kinh tế toàn cầu, cách mạng khoa học – công nghệ; hai nước cần thoát khỏi đối đầu để ổn định và phát triển.

Nguyên nhân xói mòn và sụp đổ của trật tự hai cực I-an-ta?

Suy yếu, khủng hoảng và tan rã của Liên Xô; thắng lợi của phong trào giải phóng dân tộc (cách mạng Trung Quốc 1949 là một đột phá); sự vươn lên của Nhật Bản, Tây Âu (EEC); tác động của cách mạng khoa học – công nghệ; Mỹ, Liên Xô bị suy giảm vì chạy đua vũ trang. Không phải nguyên nhân: Mỹ – Liên Xô giảm chạy đua vũ trang; Trung Quốc thành nền kinh tế thứ hai (hiện tượng sau này).

Xu thế phát triển của thế giới sau Chiến tranh lạnh?

Hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển; các nước điều chỉnh chiến lược, tập trung phát triển kinh tế; hợp tác đi đôi với cạnh tranh. Mỹ ra sức thiết lập trật tự đơn cực nhưng không thành công; trật tự đa cực dần hình thành.

Trật tự thế giới đa cực hình thành khi nào và gồm những trung tâm quyền lực nào?

Hình thành từ sau khi Chiến tranh lạnh chấm dứt, trật tự hai cực I-an-ta sụp đổ, rõ nét đầu thế kỉ XXI. Các trung tâm: Mỹ (ảnh hưởng lớn nhất), Liên minh châu Âu (EU), Liên bang Nga, Trung Quốc (nước xã hội chủ nghĩa vươn lên), Nhật Bản, Ấn Độ, ASEAN.

ASEAN thành lập khi nào, ở đâu, văn kiện nào?

Ngày 8-8-1967 tại Băng Cốc (Thái Lan), thông qua Tuyên bố ASEAN (Tuyên bố Băng Cốc).

5 nước sáng lập ASEAN (ASEAN 5)?

Thái Lan, In-đô-nê-xi-a, Ma-lai-xi-a, Xin-ga-po, Phi-líp-pin.

Điều kiện tiên quyết đưa đến sự ra đời của ASEAN năm 1967?

Các quốc gia Đông Nam Á đã giành được độc lập, đồng thời cần hợp tác để phát triển, cùng chịu tác động của xu thế liên kết khu vực (thành công của EU/EEC cổ vũ).

Trước ASEAN đã có những tổ chức hợp tác nào ở Đông Nam Á?

Hiệp hội Đông Nam Á (ASA, 1961) do Ma-lai-xi-a, Thái Lan, Phi-líp-pin thành lập; MAPHILINDO (1963) gồm Ma-lai-xi-a, Phi-líp-pin, In-đô-nê-xi-a.

Mục đích thành lập ASEAN theo Tuyên bố Băng Cốc?

Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tiến bộ xã hội, phát triển văn hóa; thúc đẩy hòa bình, ổn định khu vực, tôn trọng công lí và luật pháp, tuân thủ Hiến chương LHQ; tăng cường hợp tác tích cực, giúp đỡ lẫn nhau trong kinh tế, xã hội, văn hóa, khoa học – kĩ thuật, hành chính.

Các mốc kết nạp thành viên ASEAN từ ASEAN 5 lên ASEAN 10?

1984: Bru-nây (thành viên thứ 6). 1995: Việt Nam (thứ 7, ngày 28-7). 1997: Lào và Mi-an-ma. 1999: Cam-pu-chia (thứ 10). Giai đoạn phát triển 1967 – 1999 (hơn 30 năm).