Lịch sử 10 – Ôn tập giữa kì I: Sử học, di sản, du lịch, văn minh Ai Cập - Học flashcard

Vì sao hướng dẫn viên du lịch cần có kiến thức lịch sử?

Để thuyết minh chính xác, hấp dẫn về nguồn gốc, ý nghĩa của di tích, danh thắng, lễ hội; làm tăng giá trị trải nghiệm của du khách và góp phần giữ gìn, quảng bá văn hóa dân tộc.

Lỗi dễ nhầm khi học Ai Cập cổ đại

Nhầm Kim tự tháp là đền thờ: thực chất là lăng mộ Pharaoh. Nhầm chữ viết Ai Cập (tượng hình, papyrus) với chữ hình nêm của Lưỡng Hà (viết trên đất sét). Nhớ chính xác: Pharaoh là vua, sông Nile là cái nôi văn minh.

Tôn giáo, tín ngưỡng của Ai Cập cổ đại

Đa thần giáo: thờ nhiều thần (thần Mặt Trời Ra, thần Osiris, nữ thần Isis…), thờ cả một số loài vật. Tin vào thế giới bên kia nên có tục ướp xác (xác ướp), xây kim tự tháp.

Kiến trúc và điêu khắc tiêu biểu của Ai Cập cổ đại

Kim tự tháp (lăng mộ của Pharaoh), tiêu biểu là Kim tự tháp Giza (Kê-ốp), tượng Nhân sư (Sphinx), đền thờ Karnak, Luxor. Thể hiện trình độ kĩ thuật, tổ chức lao động và tín ngưỡng thờ thần, tin vào sự bất tử của linh hồn.

Thành tựu toán học và thiên văn học của Ai Cập cổ đại

Toán học: hình học (đo đạc lại ruộng đất sau lũ), số học, hệ đếm thập phân, tính diện tích các hình, tính số pi gần đúng. Thiên văn: quan sát chu kì sông Nile, làm ra lịch (dương lịch) một năm 365 ngày chia 12 tháng.

Chữ viết của người Ai Cập cổ đại

Chữ tượng hình, viết trên giấy làm từ cây papyrus (giấy cói), khắc trên đá. Giải mã được nhờ phiến đá Rosetta (nhà học giả Champollion).

Nhà nước Ai Cập cổ đại: đứng đầu là ai? Tổ chức thế nào?

Đứng đầu là Pharaoh (Pha-ra-ôn) – vua có quyền lực tối cao, được coi là con của thần Mặt Trời. Nhà nước chuyên chế cổ đại, giúp việc có quan lại, quý tộc, tăng lữ.

Điều kiện tự nhiên của Ai Cập cổ đại

Nằm ở đông bắc châu Phi, trên lưu vực sông Nile. Hằng năm sông Nile ngập nước, để lại phù sa màu mỡ nên nông nghiệp phát triển. Có câu nói: Ai Cập là tặng phẩm của sông Nile.

Các nền văn minh phương Đông cổ đại thường hình thành ở đâu? Vì sao?

Hình thành ở lưu vực các dòng sông lớn (sông Nile – Ai Cập, Lưỡng Hà, Ấn Hà – Hằng Hà, Hoàng Hà – Trường Giang). Đất phù sa màu mỡ, thuận lợi nông nghiệp, nên cư dân sớm tụ họp và hình thành nhà nước.

Văn minh là gì?

Là trình độ phát triển cao của xã hội loài người về vật chất và tinh thần, thể hiện ở sự xuất hiện nhà nước, chữ viết, thành thị, luật pháp, khoa học, nghệ thuật, tôn giáo…

Khai thác di sản phục vụ du lịch cần lưu ý điều gì?

Phải gắn với bảo tồn: không làm biến dạng, xâm hại di sản, không thương mại hóa quá mức. Cần quy hoạch hợp lý, có sự tham gia của cộng đồng địa phương, phát triển bền vững.

Lịch sử là gì? (hiểu theo hai nghĩa)

Lịch sử là những gì đã diễn ra trong quá khứ của xã hội loài người (hiện thực lịch sử). Lịch sử còn là sự nhận thức, tái hiện và ghi chép về quá khứ đó của con người.

Sử học với sự phát triển du lịch: vai trò chính là gì?

Cung cấp tri thức về lịch sử – văn hóa của điểm đến, làm cơ sở xây dựng sản phẩm du lịch (tour, thuyết minh, bảo tàng, di tích). Giúp khai thác di sản hợp lý, bền vững. Du lịch ngược lại quảng bá lịch sử, văn hóa, tạo nguồn lực bảo tồn di sản.

Sử học đóng góp gì cho việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản?

Nghiên cứu, xác định nguồn gốc, giá trị lịch sử – văn hóa của di sản. Cung cấp cơ sở khoa học để xếp hạng, trùng tu, bảo vệ. Giáo dục, quảng bá giá trị di sản đến cộng đồng và du khách. Góp phần phát triển kinh tế – xã hội từ di sản.

Di sản thiên nhiên là gì? Cho ví dụ ở Việt Nam

Là các cảnh quan, hệ sinh thái, cấu tạo địa chất, khu vực có giá trị nổi bật về khoa học, thẩm mỹ. Ví dụ: Vịnh Hạ Long, Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng.

Di sản văn hóa gồm những loại nào?

Di sản văn hóa vật thể: di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh, di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia. Di sản văn hóa phi vật thể: lễ hội, tiếng nói, chữ viết, nghệ thuật trình diễn, tri thức dân gian, nghề thủ công truyền thống.

Sử liệu là gì? Có những loại nào?

Sử liệu là dấu vết của quá khứ còn lưu lại, là cơ sở để nhận thức lịch sử. Các loại chính: tư liệu hiện vật, tư liệu chữ viết, tư liệu truyền miệng, tư liệu gốc (nguyên gốc).

Tri thức lịch sử có vai trò gì với cuộc sống?

Giúp hiểu quá khứ, giải thích hiện tại, định hướng tương lai. Giáo dục truyền thống, lòng yêu nước, ý thức trách nhiệm công dân. Rút kinh nghiệm, bài học cho việc xây dựng và bảo vệ đất nước. Hiểu biết văn hóa các dân tộc, góp phần hội nhập, đoàn kết quốc tế.

So sánh hiện thực lịch sử và lịch sử được nhận thức

Hiện thực lịch sử: có một, khách quan, đã xảy ra, không thay đổi. Lịch sử được nhận thức: có thể nhiều cách viết, chịu ảnh hưởng nhận thức con người, có thể được bổ sung, chỉnh sửa khi có sử liệu mới.

Lịch sử được con người nhận thức là gì? Vì sao có thể khác nhau?

Là bức tranh quá khứ do con người tái hiện lại qua sử liệu, mang tính chủ quan ở mức độ nhất định. Khác nhau vì: sử liệu không đầy đủ, quan điểm và trình độ người viết khác nhau, bối cảnh thời đại khác nhau. Yêu cầu: phải khách quan, trung thực, dựa trên bằng chứng để tiến gần hiện thực lịch sử.

Hiện thực lịch sử là gì?

Là toàn bộ những gì đã xảy ra trong quá khứ, tồn tại khách quan, không phụ thuộc ý muốn con người và không thể thay đổi.

Sử học là gì?

Sử học là ngành khoa học nghiên cứu về quá khứ của loài người: tìm hiểu, phục dựng, giải thích các sự kiện, quá trình lịch sử dựa trên các nguồn sử liệu, qua đó rút ra quy luật và bài học.